Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Άρθρα. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Άρθρα. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026

ΗΛΙΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ "Η Φιλοσοφία ως Τεκμήριο της ανθρώπινης Ταυτότητας"

 


Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog "ΙΔΕΟπολις"

                &. Αφιέρωμα στην Παγκόσμια Ημέρα Φιλοσοφίας

       *Οι πράξεις μας αποτελούν το πιο αδιάψευστο τεκμήριο της Φιλοσοφίας μας.

    «Eπίκουρος έλεγε την φιλοσοφίαν ενέργειαν είναι λόγοις και διαλογισμοίς τον ευδαίμονα βίον περιποιούσαν» (Η φιλοσοφία είναι ενέργεια, που εξηγώντας τους λόγους εκείνων που γίνονται και καταλήγοντας σε συμπεράσματα με διαλογισμούς, κάνει ευτυχισμένη τη ζωή).

           Κάθε άνθρωπος, συνειδητά ή ασυνείδητα, πορεύεται στη ζωή έχοντας ως σημείο αναφοράς κάποιες αρχές, αξίες, πεποιθήσεις και αντιλήψεις για τον κόσμο και τους ανθρώπους. Αυτές, άλλοτε προϊόν γνώσης και πνευματικής αναζήτησης και άλλοτε απόσταγμα εμπειριών και βιωμάτων, συγκροτούν σταδιακά τη δική του Φιλοσοφία ζωής. Μία προσωπική πυξίδα που δεν καθορίζει μόνον τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο επιλέγει να σκέφτεται, να αντιδρά και να συμπεριφέρεται. Έτσι, η Φιλοσοφία γίνεται καθρέφτης της Ταυτότητάς του.

 

             1.Τέτοιες συμπεριφορές είναι ξένες προς τη Φιλοσοφία μου.

          2. Με ξάφνιασαν οι επιλογές σου, γιατί αντίκεινται στη Φιλοσοφία σου.

           3. Θέλω οι πράξεις μου να μην προδίδουν τη Φιλοσοφία μου.

        4. Επειδή γνωρίζω τη γενικότερη Φιλοσοφία σου, περιμένω να αντέξεις με καρτερικότητα το χτύπημα της τύχης σου.

       5. Είναι κομμάτι της Φιλοσοφίας μου να συγχωρώ κάποιον για κάτι, αλλά όχι και να ξεχνώ.

        Λίγο-πολύ οι περισσότεροι έχουμε πει ή ακούσει τις παραπάνω φράσεις ή παραλλαγές αυτών, όπου ο όρος Φιλοσοφία κυριαρχεί, αλλά και προβληματίζει ταυτόχρονα για το νοηματικό της φορτίο. Τι ακριβώς εννοούμε, όμως, όταν επικαλούμαστε τη Φιλοσοφία μας ή τη Φιλοσοφία κάποιου άλλου; Μήπως πίσω από αυτές τις εκφράσεις υποκρύπτεται κάτι βαθύτερο από μία απλή άποψη ή μία προσωπική πεποίθηση;

       Η Φιλοσοφία δεν συνιστά απλά μία θεωρητική ενατένιση της πραγματικότητας, ούτε απλά και μόνον μία θεωρητική αρματωσιά για να αντιμετωπίζουμε με αποτελεσματικό τρόπο τις δυσκολίες της ζωής. Είναι κάτι παραπάνω και πιο ουσιαστικό για τη ζωή μας. Είναι αυτό που χρωματίζει έντονα την Ταυτότητά μας. Συνιστά, δηλαδή, ταυτοτικό στοιχείο της Ύπαρξής μας, που συγκροτείται όχι μόνον από τις αναγνώσεις και περιηγήσεις στη «σοφία» των Φιλοσόφων, αλλά κι από τις εμπειρίες και τα βιώματά μας. Από τον τρόπο, δηλαδή, που ερμηνεύουμε όσα μας συμβαίνουν και τοποθετούμαστε απέναντι στους άλλους και στον ίδιο μας τον εαυτό.

             Με άλλα λόγια η φιλοσοφία αποκτά κανονιστικό και ηθικό χαρακτήρα. Δεν περιορίζεται στην ερμηνεία του κόσμου, αλλά λειτουργεί ως εσωτερικό όριο, ως φραγμός απέναντι σε σκέψεις, επιθυμίες και ενέργειες που συγκρούονται με τις αρχές μας.

               Γενικότερα η Φιλοσοφία, ως θεωρητική ενατένιση, αρματωσιά, βίωμα και εμπειρία, διαποτίζει κάθε σκέψη μας και λειτουργεί ως πλοηγός της ζωής μας στα «μικρά» και «μεγάλα» θέματα. Δεν περιορίζεται σε κάποιες στιγμές πνευματικής αναζήτησης, αλλά παρεμβαίνει, άλλοτε φανερά κι άλλοτε υπόγεια, στις καθημερινές μας αποφάσεις, στις κρίσεις και στις αντιδράσεις μας.

                 Γιατί η Φιλοσοφία δεν είναι μόνον το “πάθος της γνώσης” για όλα όσα μας κληροδότησαν ως παρακαταθήκη οι Τιτάνες του Πνεύματος (Ηράκλειτος, Αριστοτέλης, Έγελος, Καντ, Μαρξ, Νίτσε...), αλλά κι ένας τρόπος διαχείρισης των πρακτικών ζητημάτων του καθ' ημέραν βίου. Δεν αφορά, δηλαδή, μόνον το τι γνωρίζουμε και τι πιστεύουμε, αλλά και το πώς μετατρέπουμε τη γνώση και τις πεποιθήσεις μας σε στάση ζωής και πράξη.

               Για πολλούς, δηλαδή, η Φιλοσοφία ως θεωρητικός εξοπλισμός θα ήταν μία «αχρείαστη» πολυτέλεια, αν δεν βοηθούσε και στην επίλυση των καθημερινών-πρακτικών προβλημάτων ή έστω στη διαμόρφωση ενός τρόπου ζωής με στόχο την ευτυχία-«ευδαιμονία» κατά τους αρχαίους.

           Για τους αρχαίους η Φιλοσοφία συνιστά την «επιστήμη περί βίου» ή την «επί του βιούν παρασκευή». Αντικειμενικός στόχος όλων αυτών είναι «το πράως φέρειν τα συμβαίνοντα». Ίσως ο Επίκουρος να όρισε πιο καθαρά τον ρόλο της Φιλοσοφίας, διακηρύσσοντας πως:     

        «Κενός ἐκείνου φιλοσόφου λόγος, ὑφ’ οὗ μηδέν πάθος ἀνθρώπου θεραπεύεται· ὥσπερ γάρ ἰατρικής οὐδεν ὄφελος μή τάς νόσους τῶν σωμάτων ἐκβαλλούσης, οὔτως οὐδέ φιλοσοφίας, εἰ μή τό τῆς ψυχῆς ἐκβάλλει πάθος» (Μάταιος είναι ο φιλοσοφικός λόγος που δεν θεραπεύει κανένα ανθρώπινο πάθος· ακριβώς όπως η ιατρική δεν ωφελεί παρά μόνο σαν θεραπεύει τις αρρώστιες του σώματος, έτσι και η φιλοσοφία δεν προσφέρει τίποτε αν δεν απαλλάσσει την ψυχή από τα πάθη της». {Επικ. απόσπ. 54}.

                       Με άλλα λόγια, η Φιλοσοφία δικαιώνει την παρουσία της όταν γίνεται δύναμη αντιμετώπισης των δυσκολιών και όχι απλώς αντικείμενο θεωρητικής επίδειξης.
                   Να, λοιπόν, που η Φιλοσοφία, ακόμη και για αυτούς που δεν εστίασαν ιδιαίτερα στις 
«Ιδέες» του Πλάτωνα, ούτε μελέτησαν ποτέ την «Κατηγορική Προσταγή» του Καντ, ούτε ίσως να μην άκουσαν ποτέ το Καρτεσιανό «Cogito, ergo sum», αποτελεί ταυτοτικό στοιχείο ικανό όχι μόνον να τους διαφοροποιεί από τους άλλους, αλλά και να λειτουργεί ως πυξίδα ζωής.

          Γιατί η Φιλοσοφία ζωής δεν προϋποθέτει κατ' ανάγκην συστηματική φιλοσοφική παιδεία. Μπορεί να αποτελεί το καταστάλαγμα μιας ολόκληρης ζωής, το απόσταγμα επιλογών, δοκιμασιών και προσωπικών αναζητήσεων.
            Σημειωτέον πως ο άνθρωπος δεν γεννιέται με μία ταυτότητα γονιδιακά προσδιορισμένη, αλλά με μία ταυτότητα που πλάθεται με την πάροδο του χρόνου μέσα από τις εμπειρίες, τα βιώματα και φυσικά τη Φιλοσοφία ζωής που θα υιοθετήσει, στην προσπάθειά του όχι μόνον να επιβιώσει υλικά, αλλά και να πετύχει το «ευ ζην» (ευτυχία, αταραξία ψυχής...).

            Η ταυτότητα, επομένως, δεν είναι κάτι στατικό και αμετάβλητο, αλλά μία διαρκής διαδικασία διαμόρφωσης και επαναπροσδιορισμού, στην οποία η προσωπική Φιλοσοφία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο.

   Επιπρόσθετα ο άνθρωπος, στον βαθμό που δεν συνιστά μόνον ένα βιολογικό ον, αλλά κι ένα ον με Ηθική (ηθικό υποκείμενο), είναι φανερό πως το αυτεξούσιον και η αυτονομία αποτελούν τις προϋποθέσεις για τον ηθικό αυτοπροσδιορισμό του και τελικά την ελευθερία του.

           Όλα αυτά σημαίνουν πως το τελικό περίγραμμα και το βαθύτερο περιεχόμενο της ταυτότητάς του διαμορφώνεται κι από τη λεγόμενη «Φιλοσοφία ζωής» που θα υιοθετήσει σε βασικές επιλογές και αντιδράσεις της ζωής του. Οι πράξεις του, μάλιστα, αποτελούν συχνά το πιο αδιάψευστο τεκμήριο αυτής της Φιλοσοφίας, αφού αποκαλύπτουν κατά πόσο οι διακηρυγμένες αρχές του συμβαδίζουν με την καθημερινή του συμπεριφορά.

     Κάπως, έτσι, λοιπόν, αιτιολογούνται και δικαιολογούνται οι εισαγωγικές προτάσεις-φράσεις, που αποδεικνύουν ή και αναδεικνύουν τη Φιλοσοφία ως τον πιο ρυθμιστικό παράγοντα (ασυνείδητο τις περισσότερες φορές) της συμπεριφοράς και της ζωής του ανθρώπου γενικότερα.

   Η Φιλοσοφία μας, λοιπόν, δεν αποκαλύπτεται μόνον όταν μιλούμε γι' αυτήν, αλλά κυρίως όταν καλούμαστε να πάρουμε αποφάσεις, να αντιμετωπίσουμε αντιξοότητες, να συγχωρήσουμε, να υποχωρήσουμε ή και να αντισταθούμε. Φαίνεται πως η Φιλοσοφία, ως θεωρητική ενασχόληση και πνευματική άσκηση, εξακολουθεί να δεσπόζει στην εποχή μας, που δεν ευνοεί τις υψιπετείς αναλύσεις και αναζητήσεις.

           Τελικά, η Φιλοσοφία δεν είναι ένα διανοητικό κόσμημα που επιδεικνύουμε στις συζητήσεις μας, ούτε μία αφηρημένη θεωρία αποκομμένη από την καθημερινότητά μας. Είναι το αθέατο υπόβαθρο των επιλογών μας και το μέτρο με το οποίο αξιολογούμε τον εαυτό μας και τους άλλους. Η συνέπεια ανάμεσα σε όσα πρεσβεύουμε και σε όσα πράττουμε αποτελεί το ουσιαστικότερο τεκμήριο της Ταυτότητάς μας. 

            Γιατί, τελικά, δεν είμαστε μόνον όσα λέμε ότι πιστεύουμε, αλλά κυρίως όσα αποδεικνύουμε με τη στάση και τη συμπεριφορά μας.

           Η Φιλοσοφία μας, δηλαδή, δεν διαμορφώνεται μόνο από όσα διδασκόμαστε, αλλά κυρίως από όσα διαβάζουμε, από τις ανθρώπινες σχέσεις και τις πνευματικές μας περιπλανήσεις. Είναι η αδιάκοπη αγωνία να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, να απαντήσουμε στα διαχρονικά ερωτήματα: «Ποιος είμαι;» και «Πού πηγαίνω;» Εκεί αρχίζει το ταξίδι της αυτογνωσίας.

      Αν όλα τα παραπάνω για τη Φιλοσοφία έχουν κάποια αξία στην καθημερινότητά μας, ας ακολουθήσουμε όλοι τη συμβουλή-προτροπή του Επίκουρου:

        «…Oύτε ο νέος πρέπει να αναβάλει ούτε ο γέρος να βαριέται να φιλοσοφεί. Γιατί ποιος θα μπορούσε να πει πως δεν είναι ακόμα ώρα για την ευτυχία ή ότι είναι αργά πια γι’ αυτήν;».

              Εξάλλου όλοι έχουμε αναρωτηθεί «Α, ναι; Και τι μπορεί να κάνει η φιλοσοφία για μένα;»

                       Η απάντηση υπάρχει πάντοτε στο:

          “Φιλοσοφία, είναι η αγάπη της σοφίας και της αρετής, η τέχνη να ζεις ενάρετα κι ευτυχισμένα! Φιλοσοφία, δεν είναι κάτι δυσνόητο που αφορά λίγους εκλεκτούς, αλλά είναι κάτι πολύ καθημερινό που αφορά όλες τις ηλικίες και μας βοηθάει να δούμε την ουσία των πραγμάτων. Η φιλοσοφία δεν είναι μια ατέλειωτη σειρά από σκοτεινές τελετουργίες και εξίσου σκοτεινές λέξεις και έννοιες. Είναι μια έντονα προσωπική αναζήτηση που ελπίζει ότι θα είναι σημαντική και για τους άλλους, ότι θα επαληθευτεί από τη δική τους εμπειρία, θα τους προσφέρει κάποια γνώση και καθοδήγηση ή τουλάχιστο θα τους ερεθίσει μέσα από τη διαφωνία τους, ώστε να ερευνήσουν παραπέρα μόνοι τους!” (B.Γ, φίλος εκ Σάμου)

 https://iliasgiannakopoulos.blogspot.com/

 

 







Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

ΗΛΙΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ "Αλλαγή, Εξέγερση, Πρόοδος: H διαλεκτική της Ιστορίας"

 

Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος,  Blog  "ΙΔΕΟπολις"

       *Το Πολυτεχνείο ως ιστορικό δίδαγμα συλλογικής δράσης και διαρκής προβληματισμός για την πρόοδο και τη Δημοκρατία

   «κάθε αλλαγή δεν είναι πρόοδος… όμως η πρόοδος στους οργανισμούς και κοινωνίες δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς αλλαγές» (Δ. Μπουραντάς).

             Η ιστορία των κοινωνιών είναι συνυφασμένη με την επιθυμία και την ανάγκη της Αλλαγής. Από τις ειρηνικές πολιτικές διεκδικήσεις μέχρι τις μαζικές κοινωνικές εξεγέρσεις, ο άνθρωπος αναζητά τρόπους να υπερβεί μια πραγματικότητα που τον περιορίζει ή τον αδικεί. Το Πολυτεχνείο, ως κορυφαία έκφραση συλλογικής αντίστασης, μας προσφέρει την ευκαιρία να αναστοχαστούμε πάνω στη σχέση Αλλαγής, Εξέγερσης και Δημοκρατίας.

 Η "Αλλαγή" ως αίτημα και η "Εξέγερση" ως εργαλείο επίτευξής της.


        Ο ξεσηκωμός των φοιτητών στο Πολυτεχνείο (17 Νοεμβρίου 1973) γλωσσικά έχει αποδοθεί με το "Η Εξέγερση του Πολυτεχνείου". Τόσο απλά και τόσο λιτά, αν και τα αποτελέσματά της υπήρξαν καταλυτικά, αφού προκάλεσε ή πυροδότησε – ενεργοποίησε πολιτικές και πολιτειακές αλλαγές, που ίσως θα ταίριαζε να χαρακτηριστούν ως κάτι παραπάνω (επανάσταση;). Εδώ ακριβώς αναδύεται το ερώτημα για τα όρια και το πραγματικό περιεχόμενο των δύο εννοιών.

          Οι ετήσιοι εορτασμοί και εκδηλώσεις για την Εξέγερση του Πολυτεχνείου, πέραν της διατήρησης κι εμπλουτισμού της μνήμης, της προβολής κι ανάδειξης του βαθύτερου νοήματός της, συντηρούν και καλλιεργούν ένα παλιό θεωρητικό θέμα, αυτό της σχέσης του αιτήματος για Αλλαγή και της Εξέγερσης ως εργαλείου επίτευξής της. Πρόκειται για ένα ζήτημα που υπερβαίνει τα στενά ιστορικά όρια του Πολυτεχνείου και αφορά τη διαχρονική σχέση κοινωνίας και εξουσίας.

          Το αίτημα για αλλαγή διαποτίζει κάθε ιστορική περίοδο και σχετίζεται άλλοτε με τις πολιτικές αρρυθμίες, άλλοτε με τις κοινωνικές διεργασίες που συντελούνται στο κοινωνικό σώμα κι άλλοτε με τις οικονομικές δυσανεξίες που ταλανίζουν τους πολίτες. Δεν λείπουν, βέβαια, ως γενεσιουργικά αίτια του αιτήματος για αλλαγή και οι πνευματικές ή ακόμη και οι ιδεολογικές ζυμώσεις που ζητούν πεδίο έκφρασης και επώασης του νέου. Η αλλαγή, επομένως, δεν είναι μόνον πολιτικό αίτημα, αλλά και έκφραση μιας βαθύτερης ανθρώπινης ανάγκης για υπέρβαση του παρόντος.

        Φυσικά, τις περισσότερες φορές το αίτημα για αλλαγή λειτουργεί ως σύνθημα και σπάνιες φορές αποτελεί ένα συγκροτημένο σχέδιο ριζικών – δομικών αναδιαρθρώσεων και ανακατατάξεων στο πολιτικό – οικονομικό status. Συχνά, μάλιστα, η πολυσημία της λέξης "Αλλαγή" επιτρέπει διαφορετικές και ενίοτε αντιφατικές ερμηνείες, ανάλογα με τις προσδοκίες εκείνων που την επικαλούνται.

        Βέβαια, δεν αρκεί να διατυπώνεται το αίτημα της αλλαγής χωρίς να σχεδιάζεται και ο τρόπος επίτευξής της. Οι τρόποι ιστορικά μπορούν σε γενικές γραμμές να καταταγούν σε δύο βασικές κατηγορίες. Η πρώτη περιλαμβάνει τις πολιτικές προτάσεις και τους πολιτικούς ανταγωνισμούς μέσα στα πλαίσια που θέτουν οι πολιτικοί κανόνες ενός πολιτεύματος. Πρόκειται για τη θεσμική οδό, όπου η αλλαγή επιδιώκεται μέσα από τις εκλογές, τον πολιτικό διάλογο και τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.

           Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει όλους εκείνους τους τρόπους που το λαϊκό στοιχείο πρωταγωνιστεί στην διεκδίκηση της αλλαγής. Συνδικάτα, φοιτητές – μαθητές, αγρότες ή άλλες αυτοοργανωμένες ομάδες – κινήματα (τύπου "κίτρινα γιλέκα"...) επιλέγουν τις απεργίες, τις διαδηλώσεις, τις συγκρούσεις με τις κρατικές δυνάμεις και όχι σπάνια την Εξέγερση ως εργαλείο και μέσο πίεσης για την επίτευξη της αλλαγής. Εδώ η κοινωνία δεν αναμένει παθητικά τις αποφάσεις της πολιτικής εξουσίας, αλλά διεκδικεί ενεργά τη συμμετοχή της στη διαμόρφωση των εξελίξεων.

          Χαρακτηριστική περίπτωση της πρώτης κατηγορίας είναι ο εκλογικός θρίαμβος του ΠΑΣΟΚ το 1981, στον οποίο κυριάρχησε το σύνθημα "Ο Λαός θέλει, το ΠΑΣΟΚ μπορεί να φέρει την Αλλαγή". Η περίπτωση αυτή αναδεικνύει τη δύναμη του εκλογικού λόγου και την προσδοκία μιας κοινωνίας που επιλέγει να εκφράσει την απαίτησή της για αλλαγή μέσα από τη θεσμική διαδικασία.

             Στη δεύτερη κατηγορία βρίσκουμε πολλά παραδείγματα, με κορυφαίο τον Μάη του 1968 και την πιο πρόσφατη στη Σερβία, με το κίνημα – κόμμα των φοιτητών που κατόρθωσε να κερδίσει τις εκλογές και να απομακρύνει από την εξουσία το καθεστώς Βούτσιτς. Οι περιπτώσεις αυτές, παρά τις ιστορικές και πολιτικές διαφορές τους, καταδεικνύουν τη δυναμική της συλλογικής δράσης και την ικανότητά της να μεταβάλλει τους συσχετισμούς δύναμης.

              Η εξέγερση ως εργαλείο διεκδίκησης και επίτευξης της πολιτικής αλλαγής προϋποθέτει έναν υψηλό βαθμό πολιτικής συνειδητότητας και ως έναν βαθμό χαρακτηρίζεται από μία τάση "πολιτικής ανυπακοής", όπως αυτή ορίστηκε από τον Θορώ στο εμβληματικό ομώνυμο έργο του. Η πολιτική ανυπακοή, ωστόσο, δεν ταυτίζεται με την άρνηση κάθε κανόνα, αλλά συνιστά συνειδητή αμφισβήτηση μιας εξουσίας όταν αυτή εκτρέπεται από τις αρχές της δικαιοσύνης.

          Η Εξέγερση συνιστά μία έντονη μορφή πολιτικής και κοινωνικής διαμαρτυρίας απέναντι στην κρατική εξουσία και στη διαχείριση των θεμάτων που επηρεάζουν δυσμενώς τη ζωή των λαϊκών στρωμάτων. Χαρακτηρίζεται από μία μαζικότητα και όχι σπάνια από μία βιαιότητα ως έκφραση της λαϊκής δυσαρέσκειας λόγω των πολλαπλών οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων και φυσικά λόγω του πολιτικού αυταρχισμού – συντηρητισμού των κυβερνώντων. Η ένταση της αντίδρασης συχνά αποκαλύπτει το βάθος της κοινωνικής δυσαρέσκειας που δεν βρήκε άλλους διαύλους έκφρασης.

           Η Εξέγερση μπορεί να λάβει διάφορες μορφές, όπως: Διαδηλώσεις, απεργίες, καταλήψεις κτιρίων ή δημοσίων χώρων, συγκρούσεις με την αστυνομία και όχι σπάνια καταστροφές ή φθορές καταστημάτων (ιδιωτικών και δημοσίων). Πολλές φορές στους εξεγερμένους το θυμικό περισσεύει και υπολείπεται των αναγκαίων προτάσεων για μία πολιτική αλλαγή με όραμα και σταθερή πορεία. Τα συνθήματα κατέχουν δεσπόζουσα θέση στους εξεγερμένους και συμπυκνώνουν με επιτυχία τα αιτήματά τους. Αποτελούν, όμως, περισσότερο την εκφραστική αποτύπωση της διαμαρτυρίας και λιγότερο ένα ολοκληρωμένο πολιτικό πρόγραμμα.

         Ένα άλλο στοιχείο που συνήθως συνοδεύει την Εξέγερση είναι και τα πρόσωπα που αναδεικνύονται μέσα από τη δράση τους στους δρόμους. Είναι εκείνα τα πρόσωπα που έχουν το χάρισμα της επιτυχούς αντιπαράθεσης με την Εξουσία αλλά και της επικοινωνίας με τα πλήθη των εξεγερμένων. Κάποιοι ξεχωρίζουν και λειτουργούν ως ιδεολογικοί καθοδηγητές. Η παρουσία τους μπορεί να προσδώσει συνοχή και προσανατολισμό σε ένα κίνημα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως κάθε εξέγερση διαθέτει αναγκαστικά ηγεσία ή ενιαία ιδεολογική κατεύθυνση.

         Μια ακόμη παράμετρος της λαϊκής Εξέγερσης είναι και η τάση ή η αδυναμία κάποιων να τη συνδέουν ή να τη συγχέουν με την επανάσταση, ιδίως όταν αυτή (η λαϊκή εξέγερση) λάβει παλλαϊκό χαρακτήρα και τα αποτελέσματά της είναι σημαντικά. Εδώ πρέπει να επισημανθεί η ειδοποιός διαφορά μεταξύ της Εξέγερσης και της Επανάστασης.

            Η Εξέγερση δεν στοχεύει υποχρεωτικά στη ριζική και συνολική θεσμική ή δομική ανατροπή του ισχύοντος πολιτικού συστήματος με οργανωμένο σχέδιο και προτάσεις για το επιθυμητό και ευκταίο, όπως η επανάσταση. Περισσότερο στην Εξέγερση κυριαρχεί και πλεονάζει ο αυθορμητισμός, η πηγαία οργή, ο θυμός και όχι σπάνια η τυφλή βία. Η Επανάσταση, αντίθετα, προϋποθέτει συνήθως ένα συνεκτικό σχέδιο ανατροπής και ανασυγκρότησης της κοινωνίας.

         Η σύγχυση που επικρατεί σχετικά με το εννοιολογικό φορτίο των δύο λέξεων (Εξέγερση & Επανάσταση) είναι εμφανής και στον παρακάτω τίτλο ενός άρθρου αριστερής εφημερίδας, όπου αρχικά η Οκτωβριανή "Επανάσταση" του 1917 στη Ρωσία (επικράτηση Κομμουνισμού) μετονομάζεται σε "Εξέγερση".

       "Οκτωβριανή Επανάσταση: Η Εξέγερση που άλλαξε τον 20ό αιώνα...".

          Γενικότερα, κάποια κινήματα, εξεγέρσεις ή ακόμη και πραξικοπήματα αρέσκονται ή φαντασιώνονται την "Επανάσταση", ως το απόλυτο εργαλείο για τον ριζικό μετασχηματισμό του κοινωνικού και πολιτικού status (αρκεί να θυμηθούμε την εμμονή των απριλιανών δικτατόρων να θεωρηθεί το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 ως επανάσταση με ό,τι αυτό θα σήμαινε για τους ίδιους και το πολιτικό μας σύστημα). Η επίκληση της επανάστασης, επομένως, δεν εγγυάται από μόνη της ούτε την κοινωνική απελευθέρωση ούτε την πρόοδο, αφού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη και ως ιδεολογικό άλλοθι αυταρχικών καθεστώτων.

            Ας επανέλθουμε, όμως, στην αρχική μας διαπίστωση πως ιστορικά η Εξέγερση θεωρείται ως το απόλυτο εργαλείο της πολιτικής αλλαγής που διαχρονικά γοητεύει ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας. Η γοητεία αυτή πηγάζει και από την προσδοκία ότι η συλλογική δράση μπορεί να ανατρέψει συσχετισμούς που μέχρι πρότινος έμοιαζαν αμετακίνητοι.

        Κάτι τέτοιο το διαπιστώνουμε με τον πιο εμφανή τρόπο στις κοινωνικές εξεγέρσεις που συγκλονίζουν με την έντασή τους και τη μαζικότητά τους διάφορες χώρες της Ευρώπης, αρχής γενομένης από τη Γαλλία. Εξεγέρσεις που απλώνονται σε πολλές χώρες με τη μορφή μιας sui generis κοινωνικής επιδημίας κι έχουν ως πρωταγωνιστές ένα ανομοιογενές πλήθος ανθρώπων (μαθητές, φοιτητές, εργάτες, υπαλλήλους...) με αιτήματα που εκτείνονται σε όλο το φάσμα της οικονομίας, της εκπαίδευσης και της πολιτικής γενικότερα. Η κοινωνική αυτή κινητικότητα φανερώνει πως η δυσαρέσκεια δεν περιορίζεται σε μία μόνο κοινωνική τάξη ή σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό χώρο.

          Πολλοί εξεπλάγησαν με τον χρόνο, την έκταση, την ένταση και την εξάπλωση των εξεγέρσεων στις ευρωπαϊκές χώρες και επισημαίνουν πως το πολιτικό σύστημα της Ευρώπης συνελήφθη "εν υπνώσει" και ανέτοιμο στην αντιμετώπισή τους.

          Ακόμη και τώρα που η Εξέγερση έχει γενικευτεί και πήρε τη μορφή ενός πολέμου όλων εναντίον όλων ("Bellum omnium contra omnes", Χομπς), οι κυβερνήσεις, καταδικάζοντας την άλογη βία των διαδηλωτών και δικαιολογώντας τη "νόμιμη – θεσμική" δική τους βία, αδυνατούν να δουν – αναγνώσουν την υπαρκτή κοινωνική πραγματικότητα – δυστοπία που γεννά την Εξέγερση – ταραχές – λεηλασίες, δηλαδή την αιτία, και αντί αυτής επιλέγουν και αρέσκονται να βλέπουν τα συμπτώματα. Μία πλήρης, δηλαδή, αντιστροφή της σχέσης "Αιτίου – Αιτιατού".

            Ξεχνούν, όμως, κάτι σημαντικό: Οι εξεγέρσεις αυτού του είδους δεν προγραμματίζονται ούτε προαναγγέλλονται. Ξεσπούν απρόβλεπτα σαν την καταιγίδα, ανεξέλεγκτα και χωρίς καθοδηγητές. Η μεταδοτικότητά τους είναι απρόβλεπτη, απροσδιόριστη και μη ελεγχόμενη, αφού το διαδίκτυο καθιστά συγ-κοινωνούς ανθρώπους – πολίτες με διαφορετικά χαρακτηριστικά (πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά, πνευματικά, ηλικιακά...). Η ταχύτητα της επικοινωνίας και η δυνατότητα άμεσης διάχυσης της πληροφορίας πολλαπλασιάζουν τη δυναμική αυτών των κινημάτων.

              Έτσι, στις σύγχρονες εξεγέρσεις ένα ανομοιογενές πλήθος ανθρώπων και ίσως ωθούμενο από διαφορετικά κίνητρα στοχεύει στην πολιτική αλλαγή, έστω κι αν αυτή έχει ασαφές περιεχόμενο στην αρχή, αφού οι πολίτες εστιάζουν στην αδιαφορία – απροθυμία των κυβερνώντων ή και στην ανικανότητά τους να δώσουν λύσεις όχι μόνον στα προβλήματα της καθημερινότητας (στέγη, ακρίβεια, μισθοί...) αλλά και σε πολλά άλλα δομικού χαρακτήρα (Παιδεία, Υγεία, τρόπος άσκησης της εξουσίας...). Η κοινή δυσαρέσκεια μπορεί να ενώσει διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, ακόμη κι όταν αυτές δεν συμφωνούν ως προς το περιεχόμενο της επόμενης ημέρας.

             Όταν η εξέγερση εξαντλείται σε διαδηλώσεις, πορείες, καταλήψεις, συγκρούσεις με την αστυνομία, φθορές σε κτίρια ή υποδομές χωρίς ένα συγκροτημένο σχέδιο – πρόταση πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών, τότε το μόνο σίγουρο είναι πως αυτή η μορφή Εξέγερσης θα λειτουργήσει μόνον ως αποσυμπιεστής της κοινωνικής οργής και πέραν αυτού ουδέν άλλο.

            Κι αυτό γιατί σε αυτές τις περιπτώσεις το σύστημα έχει την υπομονή και γνωρίζει τον τρόπο με τον οποίο στον ύστερο χρόνο θα απορροφήσει τους κραδασμούς, θα προβεί σε κάποιες "επιδιορθώσεις" και στο τέλος θα προπαγανδίζει πως έτεινε "ευήκοον ους" στα "δίκαια αιτήματα" του λαού. Η εκτόνωση, δηλαδή, της κοινωνικής έντασης δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με την επίλυση των αιτιών που την προκάλεσαν.

           Κάπως έτσι γράφεται η ιστορία των πολιτικών αλλαγών, αφού ακόμη κι αυτές τις αλλαγές πολλοί τις αμφισβητούν και δεν τις θεωρούν πως υποχρεωτικά και πάντοτε – νομοτελειακά οδηγούν στην καλυτέρευση των πραγμάτων. Ο Γκέοργκ Κρίστοφ Λίχτενμπεργκ (Γερμανός φυσικός & στοχαστής) το είπε καθαρά:

        "Δεν μπορώ να πω αν τα πράγματα θα γίνουν καλύτερα αλλάζοντας. Εκείνο που μπορώ να πω είναι πως για να γίνουν τα πράγματα καλύτερα πρέπει να αλλάξουν".

         Έτσι κι αλλιώς η αλλαγή είναι ιστορικό και διαχρονικό αίτημα και η Εξέγερση προβάλλεται ως η πιο τελέσφορη επιλογή για την επίτευξή της. Το ζητούμενο, όμως, είναι η Πρόοδος των κοινωνιών. Γιατί δεν αρκεί να αλλάζουν οι πολιτικοί συσχετισμοί ή τα πρόσωπα που ασκούν την εξουσία, αν δεν μεταβάλλονται ουσιαστικά και οι όροι της συλλογικής ζωής.

            Στις μέρες των κινητοποιήσεων στο Παρίσι και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πολλοί έσπευσαν να βρουν αναλογίες ανάμεσα στον Γαλλικό Μάη του 68 και στις αναταραχές – διαδηλώσεις στην Ευρώπη. Η προσπάθεια, όμως, αυτή δεν ευδοκίμησε και έμεινε ημιτελής, αφού κάποια ιστορικά γεγονότα είναι μοναδικά κι ανεπανάληπτα και δεν αντιγράφονται. Κάθε εποχή έχει τις δικές της κοινωνικές αντιθέσεις, τα δικά της αιτήματα και τις δικές της μορφές συλλογικής διεκδίκησης.

          Έτσι συμβαίνει και με το δικό μας Πολυτεχνείο που, παρά τις πορείες, τα συνθήματα και τις επετειακές γιορτές – που αποτελούν το συντακτικό της αποδιδόμενης τιμής προς αυτό – αλλά και της προσπάθειας των σύγχρονων να κρατήσουν ζωντανό το νόημά του, που τείνει να διαφοροποιείται από γενιά σε γενιά ανάλογα με τα ζητούμενά της, παραμένει μοναδικό κι ανεπανάληπτο και απεχθάνεται τις "απομιμήσεις" του και τον επιχειρούμενο κάθε φορά σφετερισμό του. Η ιστορική του αξία δεν βρίσκεται στην αναπαραγωγή των εξωτερικών μορφών του, αλλά στη διαρκή αναμέτρηση με το βαθύτερο μήνυμά του.

              Η Εξέγερση του Πολυτεχνείου (Νοέμβρης 1973), αν και συντελεσμένο γεγονός, φαίνεται να έρχεται από το μέλλον με τη δική του φωνή και τη δική του σιωπή όταν χρειάζεται. Δεν περιχαρακώνεται στα συνήθη – άλλοτε εύηχα κι άλλοτε κακόηχα – συνθήματα και διαρκώς ανανεώνεται μέσα από τις επετειακές του επαναλήψεις, θέτοντας ταυτόχρονα κι ένα ερώτημα κάθε φορά:

       Πώς μπορεί ένα συντελεσμένο γεγονός των τριών ημερών να συνιστά όχι μόνον θέμα πολιτικών αναλύσεων αλλά και να παραμένει – προβάλλει ως "πολιτικό εργαλείο" για να στοχαζόμαστε πάνω στον αυθόρμητο χαρακτήρα των σύγχρονων κινημάτων – εξεγέρσεων, την αποτελεσματικότητα της συλλογικής δράσης και γενικότερα για τη "διόρθωση" (πλάτεμα και βάθεμα) της Δημοκρατίας μας;

            Το ερώτημα αυτό μεταφέρει το Πολυτεχνείο από το πεδίο της ιστορικής μνήμης στο πεδίο της ζωντανής πολιτικής σκέψης.

              Η εξέγερση, λοιπόν, με όποια μορφή κι αν την εξετάσουμε, άλλοτε άμεσα και άλλοτε έμμεσα, δεν επηρεάζει μόνον τη φορά των πολιτικών αλλαγών και εξελίξεων αλλά για πολλούς λειτουργεί ως το "πρώτον κινούν" (δίκην κοσμολογικής αρχής) της Ιστορίας. Μιας Ιστορίας που ο άνθρωπος ως πολιτικό υποκείμενο άλλοτε  “γράφει γράφει – κατασκευάζει”  κι άλλοτε "κατασκευάζεται" από αυτήν.

         Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του Πολυτεχνείου να μην είναι μόνον η εξέγερση απέναντι σε μια αυταρχική εξουσία, αλλά η διαρκής υπενθύμιση πως καμία κοινωνική αλλαγή δεν είναι αυτονόητη ή οριστική. Η συλλογική δράση αποκτά ιστορικό νόημα όταν συνοδεύεται από συνείδηση, όραμα και ευθύνη. Γιατί η πραγματική δικαίωση κάθε εξέγερσης δεν βρίσκεται στην ανατροπή καθαυτή, αλλά στην κατάκτηση μιας ουσιαστικότερης Δημοκρατίας και της κοινωνικής Προόδου.

 https://iliasgiannakopoulos.blogspot.com/







Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΥΡΓΙΩΤΗΣ "Ευαγγελιστής Ματθαίος"



 Ευαγγελιστής Ματθαίος

Απόστολος και θαυματουργός.

Ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Ματθαίος δέκτηκε το  κάλεσμα του Χριστού και η ζωή του άλλαξε εντελώς. Ήταν τελώνης της εποχής και εισέπραττε τους φόρους από τον λαό για τους Ρωμαίους. Τους φόρους τους προπλήρωνε και μετά με κάθε τρόπο τους συγκέντρωνε από τους φορολογούμενους. Οι τελώνες θεωρούνταν άδικοι και κακοί, την εποχή του Χριστού. Ο κόσμος απέφευγε  κάθε επαφή μαζί τους.

Ο καρδιογνώστης Κύριος βλέποντάς τον να κάθεται στο τελωνείο, του απηύθυνε την κλήση «ακολούθει  μοι». Αυτό ήταν. Ο Ματθαίος τα εγκαταλείπει όλα: εργασία, πλούτη, οικογένεια, κοινωνική αναγνώριση και ακολουθεί τον Κύριο, χωρίς να πει λόγο. Από την μεγάλη του χαρά καλεί στο σπίτι τον Κύριο σε τραπέζι μαζί με φίλους, συγγενείς και γνωστούς. Πολλοί από αυτούς πίστεψαν στον Κύριο.

Οι γραμματείς και Φαρισαίοι, οι υποκριτές, κατηγορούν τον Χριστό ότι συντρώγει και συζητά με τελώνες. Έλαβαν την απάντηση από τον Χριστό «ελεημοσύνη θέλω και όχι θυσία .Δεν ήλθα να καλέσω  δικαίους, αλλά αμαρτωλούς εις μετάνοιαν» (Ματθαίου, θ' 13).

Από την ημέρα εκείνη ο Ματθαίος ακολούθησε τον Χριστό σε όλη την επίγεια πορεία του. Κύριο χαρακτηριστικό η μεγάλη του ταπεινοφροσύνη. Δεν αναφέρεται το όνομά του στην Αγία Γραφή. Παντού παρών και αθόρυβος.

Μετά την Επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος ( Πεντηκοστή ), φωτισθείς  ο Ματθαίος, όπως και οι άλλοι Απόστολοι, άρχισε το ιεραποστολικό έργο. Άρχισε το κήρυγμα από τους εβραίους και για αυτούς έγραψε το Ευαγγέλιό του στην εβραϊκή γλώσσα. Για να κατανοήσουν οι Εβραίοι ότι ο Χριστός ήταν ο αναμενόμενος Μεσσίας. Το ευαγγέλιό του γράφτηκε περί το 64 μ.Χ. και μεταφράστηκε από τον ίδιο στην Ελληνική. Ο Απόστολος γνώριζε την εβραϊκή, ελληνική και αραμαϊκή γλώσσα.

Ευρισκόμενος στους Πάρθους ανέβηκε σε ένα βουνό. Μετά από μικρό χρονικό διάστημα παρουσιάστηκε ο Χριστός με μορφή παιδιού. Του δίνει μια ράβδο και του λέγει: «Λάβε ταύτην, και καταβὰς από το βουνὸν και πηγαίνοντας εις την πόλιν Μυρμήνην, φύτευσον την ράβδον ταύτην εις το κατώφλιον του εκείσε  αγίου οίκου. Η Οποία ριζωθείσα και υψωθείσα από την εδικήν μου δεξιὰν χείρα, θέλει γένει δένδρον ηδε τας ρίζας του, θέλει αναβλύσει πηγή ύδατος, απὸ την οποίαν λουόμενοι οι θηριογνώμονες άνδρες της πόλεως και απὸ τον  γλυκασμὸν του δένδρου μεταλαμβάνοντες, θέλουν γλυκανθούν κατὰ τας αισθήσεις και θέλουν παύσουν απὸ το να πράττουν παρανομίας».

Ο Ευαγγελιστής αμέσως υπάκουσε στην δοθείσα εντολή. Στον δρόμο του συνάντησε την σύζυγο του βασιλιά Πάρθων Φουλβάνα το όνομα, τον υιό της και την νύφη της‧ έχοντες όλοι πνεύμα διαβολικό. Οι δαίμονες άρχισαν να διαμαρτύρονται για την παρουσία του λέγοντες « ποιος σε ανάγκασε να έλθεις εδώ και εις τους  εδικούς μας τόπους; ή ποιος είναι εκείνος οπού έδωκεν εις εσένα την ράβδον ταύτην δια εδικήν μας απώλειαν;. Με πραεία φωνή ο Απόστολος επιτίμησε τους δαίμονες και θεράπευσε τους πάσχοντες, οι οποίοι τον ακολούθησαν ήσυχα και φρόνιμα.

Ο Επίσκοπος της πόλεως Πλάτων πληροφορήθηκε το γεγονός και βγήκε έξω της πόλεως με τον κλήρο για να υποδεχτεί τον Απόστολο. Όλοι μαζί πήγαν μέσα στην πόλη όπου ο Χριστός διέταξε. Τότε ο Ευαγγελιστής αφού δόξασε τον Θεό φύτευσε  την ράβδο και όλα έγιναν, όπως προείπε ο Χριστός. Πολλά πλήθη πληροφορηθέντα τα γεγονότα έτρεχαν στο σημείο και έβλεπαν και διαπίστωναν τα θαυμαστά γεγονότα οι καρδιές τους μαλάκωναν και γίνονταν πιο μακάριοι.

Ο βασιλιάς παρακινήθηκε από τον αρχέκακο και αποφάσισε να κάψει τον Απόστολο, ο οποίος πληροφορήθηκε από τον Χριστό: «Αν και ο βασιλιάς ετοιμάζει βάσανα για σένα, μην φοβάσαι, θα έχεις εμένα βοηθό σου». Όσους στρατιώτες και αν έστειλε ο βασιλιάς γύριζαν τυφλοί και χωρίς αποτέλεσμα. Αποφάσισε, τότε, να πάει ο ίδιος. Πλησιάζοντας τον Ευαγγελιστή τυφλώθηκε και αυτός και αναφώνησε: «Ματθαίε, συγχώρεσε την άγνοιά μου και φώτισε ξανά τους οφθαλμούς μου».  

Ο Απόστολος τον λυπήθηκε και του έδωσε πάλι το φως. Όμως,  η καρδιά του βασιλιά δεν μαλάκωσε. Διέταξε τους στρατιώτες να πιάσουν τον Άγιο, να τον καρφώσουν και να τον κάψουν. Οι στρατιώτες υπάκουσαν, αλλά η φωτιά δρόσιζε το σώμα του Αγίου. Οι παριστάμενοι ειδωλολάτρες βλέποντας το θαύμα πίστευσαν στον Κύριο. Ο  σκληρός βασιλιάς διατάζει τώρα επάνω στο σώμα του Ευαγγελιστού να βάλουν τα ομοιώματα των ψεύτικων θεών. Προσεύχεται ο βασιλιάς στα είδωλα και ο Απόστολος στον Χριστό. Η φωτιά καίει τα είδωλα και στρέφεται προς το μέρος του σκληρόκαρδου βασιλιά. Αυτός φοβήθηκε και κατευθύνθηκε προς τον Άγιο και τον παρακάλεσε να τον βοηθήσει. Με την προσευχή του Ευαγγελιστή η φωτιά κατευθύνθηκε προς τον Άγιο και ακούστηκε να λέγει ο Απόστολος Ματθαίος: «Κύριε, στα χέρια σου παραδίδω την ψυχή μου».

Ο βασιλιάς παρά τα θαυμαστά που είδε και έζησε αμφέβαλλε για την αγιότητα του Αποστόλου και για την ύπαρξη του αληθινού Θεού. Αφού μετέφεραν το τίμιο σώμα στα ανάκτορα διέταξε να το τοποθετήσουν σε κιβώτιο και να το ρίξουν στην θάλασσα. Ύστερα είπε: « Εάν ο Θεός του Ματθαίου είναι αληθινός, όπως τον έσωσε από τη φωτιά, έτσι και τώρα θα προστατέψει το σώμα του από τη θάλασσα που θα το ρίξουμε. Τότε και εμείς με τη σειρά μας θα πρέπει να πιστέψουμε στο Θεό του Ματθαίου».

Το βράδυ που ρίψανε το κιβώτιο με το λείψανο στη θάλασσα ο Ευαγγελιστής παρουσιάστηκε στον ύπνο του επισκόπου Πλάτωνα και του υπέδειξε το σημείο στο οποίο θα βρει την λάρνακα με το σκήνωμα. Πράγματι, την άλλη ημέρα ο Πλάτων βρήκε την λάρνακα . Ο βασιλιάς τότε πείστηκε και ζήτησε να βαπτιστεί. Ο επίσκοπος βλέποντας την ειλικρίνεια του βασιλιά τον βάπτισε. Την ώρα ης βαπτίσεως ακούστηκε φωνή από τον ουρανό: « Μην ονομάσεις αυτόν Φλουβιανό αλλά Ματθαίο».

Μετά από την βάπτιση ο βασιλιάς άλλαξε ριζικά. Κατέστρεψε τα αγάλματα και επέτρεψε σε όσους ήθελαν να λατρεύουν τον Χριστό.

Ύστερα από αυτά ο Απόστολος Ματθαίος φανερώθηκε πάλι στον Επίσκοπο και του είπε: « Να χειροτονήσεις το βασιλιά Ματθαίο επίσκοπο και τον γιό του διάκονο. Μετά από τρία χρόνια θα έρθεις και εσύ προς τον Κύριο».

Έτσι ακριβώς έγιναν τα γεγονότα , κατά την επαγγελία του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ματθαίου, του οποίου η μνήμη τιμάται από την Αγία μας Εκκλησία κάθε έτος την 16η Νοεμβρίου.

Μυργιώτης Παναγιώτης

Μαθηματικός








ΗΛΙΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ "ΒΡΟΧΗ: Μία λέξη με πολλά ονόματα"

 

Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog "ΙΔΕΟπολις"

  ● ΒΡΟΧΗ: Ψεκάς, Όμβρος, Υετός: Από την Ψιχάλα στην Πλημμύρα....

 "Σταγόνες βροχής κυλούν στα/μάτια τ΄ουρανού./Σταγόνες βροχής ποτίζουν τα/άνθη του καλού./Σταγόνες βροχής και λέξεις/σιωπής/μιας φθινοπωρινής παρέας" ("Σταγόνες Βροχής", Σπύρος Γκοβίνας).

         «Βροχή. Ψιχαλιστή ποτιστική δαρτή./Υετός. Ομηρική βροχή./Όμβρος. Αρχαία βροχή- καταρρακτώδης./Βροχή και άλλα κατακρημνίσματα…/Προσφάτως τεχνητή βροχή/εσχάτως όξινη βροχή/προσεχώς κατακλυσμός./…Τρέχουν τα δάκρυα βροχή./Βροχή μου. Βροχούλα μουσκεμένη.» (Μιχάλης Γκανάς, «Βροχή και άλλα κατακρημνίσματα»)

      Δεν είναι πως "Με την πρώτη σταγόνα της βροχής σκοτώθηκε το καλοκαίρι" κατά πως λέει και ο Ελύτης, δεν είναι μόνον εκείνη η μοναδική μυρωδιά του βρεγμένου χώματος μετά την πρώτη φθινοπωρινή βροχή, δεν είναι πως η πρόσφατη Βροχή-νεροποντή στην Αθήνα ανέδειξε τα χρόνια προβλήματα της πρωτεύουσας στη "διαχείριση" των Όμβριων υδάτων, δεν είναι πως αυτή η βροχή έδωσε τέλος σε μία παρατεταμένη Ανομβρία, δεν είναι που η Βροχή σε κάποια γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας εξελίχθηκε σε πλημμύρα ή ακόμη και σε καταιγίδα με τις απότοκες ζημιές, που πολλοί Ψεκασμένοι βρήκαν ευκαιρία να τα αποδώσουν όλα σε θεϊκή οργή... αλλά ότι ένα σύνηθες φυσικό φαινόμενο του Φθινοπώρου μάς θύμισε τον πλούτο της Γλώσσας μας και την εκπληκτική της ικανότητα να αποδίδει τις διαφορετικές μορφές, εντάσεις και συνέπειες ενός τόσο καθημερινού φαινομένου.

        Γιατί όταν πέρασε η Βροχή, γι άλλους μπόρα, όλοι μας νιώσαμε όμορφα βιώνοντας τα θετικά της Ευδίας, όπως συμβαίνει κάθε φορά μετά από μία δυνατή βροχή. Η καθαρότητα του αέρα, η δροσιά, το άνοιγμα του ουρανού και οι πρώτες αχτίδες του ήλιου μετατρέπουν ένα φυσικό φαινόμενο σε μία μικρή εμπειρία ανακούφισης και ψυχικής ανάτασης.

             Κι όταν η βροχή αποσυρθεί αθόρυβα και η Ευδία ανοίξει τα γαλάζια φτερά της, το ουράνιο τόξο θαρρείς πως κατεβαίνει από τον ουρανό για να στεφανώσει τη γη. Πολύχρωμη γέφυρα φωτός, γεννημένη από τις σταγόνες, κρατά για λίγο το μυστικό της φύσης: πως μέσα στην καταιγίδα κρύβεται πάντοτε η ομορφιά της γαλήνης.

          Η διαδρομή από το ψιλόΒροχο μέχρι την Καταιγίδα-Πλημμύρα μπορεί να είναι σύντομη, αλλά σε αυτήν βρίσκουν θέση πολλές παραλλαγές της έννοιας Βροχή, αποδεικνύοντας πως η Γλώσσα δεν παρατηρεί απλώς τον κόσμο, αλλά τον ταξινομεί, τον διακρίνει και τον φωτίζει με λέξεις.

             Ο λαός με τη βοήθεια των λέξεων προσπάθησε να αποδώσει με τη μέγιστη δυνατή νοηματική ακρίβεια όλες τις αποχρώσεις του φυσικού φαινομένου της Βροχής, ανάλογα με την ποσότητα του νερού και την έντασή του. Ψιχάλα, ψιλόβροχο, Όμβρος, Υετός, μπόρα, νεροποντή, καταιγίδα, πλημμύρα δεν είναι απλώς διαφορετικές λέξεις· είναι διαφορετικές εικόνες και διαφορετικά βιώματα του ίδιου φυσικού κόσμου. Κάθε λέξη επιχειρεί να συλλάβει μία διαφορετική κατάσταση του ουρανού και της γης, μία διαφορετική ένταση του νερού, μία διαφορετική σχέση του ανθρώπου με το φυσικό φαινόμενο.

        Από αυτήν τη διαδρομή δεν θα μπορούσε να λείψει και η ψυχική ευφορία που νιώθουμε όταν φεύγει η μπόρα και οι αχτίδες του ήλιου ρίχνουν το άπλετο Φως τους σκορπίζοντας μέσα μας ένα περίεργο αίσθημα γαλήνης και ψυχικής ευωχίας. Είναι η γνωστή Ευδία. Μία λέξη που δεν περιγράφει μόνον τον καθαρό καιρό, αλλά αποτυπώνει και μία εσωτερική μεταβολή: από τη σκοτεινιά στη διαύγεια, από την ένταση στην ηρεμία, από τη μπόρα στη γαλήνη. Έτσι η φύση, χωρίς να το επιδιώκει, γίνεται αφορμή και για ένα μικρό μάθημα ψυχολογίας.

            Έτσι κλείνοντας τις ομπρέλες και αλλάζοντας τα μουσκεμένα ρούχα-αδιάβροχα μετά τη Βροχή, που δεν μας ξάφνιασε, αφού ο δείκτης του Υετού στο κινητό μας μάς είχε ενημερώσει σχετικά, επιδοθήκαμε με έναν αυτόματο συνειρμικό τρόπο στις λόγιες φράσεις ή παροιμίες που αποδίδουν με τη γνωστή τους σοφία ένα φυσικό φαινόμενο και τις αναγωγές τους στην ανθρώπινη ζωή-περιπέτεια.

          Η Βροχή παύει τότε να είναι μόνον νερό που πέφτει από τον ουρανό και γίνεται αφορμή για σκέψη, παραλληλισμούς και γλωσσικές αναγωγές.

                        "Για βροχή που πέρασε, μην κρατάς ομπρέλα".

                                     "Όσα ύει ουρανός, γη πάντα πίνει"

      '"Ύψωσε τα λόγια σου, όχι τη φωνή σου. Είναι η βροχούλα που κάνει τα λουλούδια να μεγαλώσουν, όχι η καταιγίδα"'

          Ο άνθρωπος πρέπει να εκμεταλλεύεται κάθε ευκαιρία και φαινόμενο και να αντλεί από αυτό ό,τι τον κάνει πλουσιότερο, ακόμη και γλωσσικά. Η φύση γίνεται έτσι ένα ανοιχτό βιβλίο, ενώ η Γλώσσα ένα αόρατο τετράδιο στο οποίο καταγράφονται οι παρατηρήσεις, τα βιώματα και οι σοφίες γενεών. Δεν αρκεί, λοιπόν, να βλέπουμε τη Βροχή· χρειάζεται και να μπορούμε να την ονομάσουμε στις διαφορετικές της εκδοχές.

           Γιατί ο κόσμος μας υπάρχει στο βαθμό που μπορεί να κατανοηθεί και να περιγραφεί γλωσσικά με τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια.

          Όσο περισσότερες λέξεις διαθέτουμε, τόσο περισσότερες αποχρώσεις μπορούμε να διακρίνουμε και να ονομάσουμε, τόσο πιο καθαρά μπορούμε να δούμε τον κόσμο και τον εαυτό μας μέσα σε αυτόν. Η λέξη δεν είναι απλώς ένα σημάδι· είναι ένα εργαλείο διάκρισης, κατανόησης και ερμηνείας.

           Εξάλλου να μην ξεχνάμε πως οι σκέψεις, τα βιώματα και οι εμπειρίες μας είναι πρωτίστως γλωσσικά δομημένα. Με τις λέξεις οργανώνουμε το συναίσθημα, θυμόμαστε, συγκρίνουμε, ερμηνεύουμε και μετατρέπουμε το βίωμα σε γνώση και επικοινωνία. Όσα δεν μπορούμε να ονομάσουμε συχνά δυσκολευόμαστε και να τα κατανοήσουμε σε όλο τους το βάθος.

         Εμπλουτίζοντας, λοιπόν, το λεξιλόγιό μας δεν ερμηνεύουμε μόνον πιο αποτελεσματικά τη φύση αλλά γινόμαστε και σοφότεροι στο βαθμό που ισχύει η θέση του Αντισθένη:

                           "Αρχή σοφίας η των ονομάτων επίσκεψις".

     Κατά τα άλλα όλοι λίγο-πολύ έχουμε γκρινιάξει για τον βροχερό καιρό, έχουμε μιλήσει για την αξία του βρόχινου νερού, έχουμε επισημάνει τους άνομβρους τόπους και την περίοδο της αναβροχιάς, ίσως έχουμε ακούσει για τις τελετές-ικεσίες της πισπιρίτσας για να βρέξει, έχουμε ευχηθεί να πετύχουμε κάτι στη ζωή μας “αβρόχοις ποσίν" ή ακόμη-ακόμη βλέποντας το μιούζικαλ "Τραγουδώντας στη βροχή" ή ακούγοντας τραγούδια με αναφορά στη βροχή "Ένα βράδυ που ΄βρεχει"/"Βρέχει φωτιά στη στράτα μου", "Πέφτουν της βροχής οι σταγόνες", "Βροχή και σήμερα"....ή ακόμη-ακόμη ίσως κάποτε να είπαμε “έτρεχαν τα μάτια της βροχή”. Οι γεωργοί περιμένουν πως και πως τα πρωτοβρόχια για τη σπορά, άλλοι φοβούνται τις συνεχείς και έντονες βροχοπτώσεις, μερικοί ανασύρουν τα αδιάβροχά τους ενόψει χειμώνα.

        Δεν λείπουν, βέβαια, και οι αναφορές στον Βροχοποιό Δία, όπως φυσικά και στις Υάδες, τις θεότητες της Βροχής…….

          Αλλά και πόσες ίσως φορές δεν αναρωτηθήκαμε για το υποκείμενο των: Βρέχει, χιονίζει, αστράφτει…

        Έτσι η Βροχή περνά από τη φύση στην καθημερινή ζωή, από την παροιμία στο τραγούδι, από τον κυριολεκτικό στον μεταφορικό λόγο. Και μέσα από αυτήν τη διαδρομή αποδεικνύεται πως η Βροχή δεν είναι μόνον ένα φυσικό φαινόμενο, αλλά και ένα σταθερό γλωσσικό και πολιτισμικό βίωμα.

        Να, λοιπόν, που η πρώτη φθινοπωρινή βροχή πέραν του νερού-τόσο αναμενόμενο-λειτούργησε και ως ένα γλωσσικό μάθημα. Μία διδακτική "άνευ διδασκάλου", ένα μάθημα που δεν έγινε σε σχολική αίθουσα αλλά στον ανοιχτό χώρο της φύσης, εκεί όπου οι σταγόνες, τα σύννεφα, η μπόρα, ο Όμβρος, ο Υετός, η καταιγίδα και η Ευδία έγιναν λέξεις και οι λέξεις τρόπος να γνωρίσουμε καλύτερα τον κόσμο.

           Τελικά, από την Ψιχάλα ως τον Υετό, από τον Όμβρο ως τη νεροποντή, από τη μπόρα ως την Καταιγίδα και από την Ανομβρία ως την Ευδία, η Βροχή έχει πολλά ονόματα γιατί έχει πολλές μορφές, πολλές εντάσεις και πολλές ανθρώπινες αναγνώσεις. Κάθε λέξη οριοθετεί μία διαφορετική όψη του ίδιου φαινομένου και αποδεικνύει πως η Γλώσσα δεν καθρεφτίζει απλώς τον κόσμο· τον οργανώνει, τον ερμηνεύει και, τελικά, μας βοηθά να τον κατοικήσουμε νοηματικά και να αναγνωρίσουμε τη θέση μας σε αυτόν.

            Η Γλώσσα μας είναι ένας αστείρευτος θησαυρός, μέσα στον οποίο κατοικούν η Ιστορία, η μνήμη και η σοφία του λαού μας. Ακόμη και ένα καθημερινό φυσικό φαινόμενο, όπως η βροχή, αποκαλύπτει τον πλούτο της: ψιχάλα, ψεκάς, όμβρος, υετός, μπόρα, νεροποντή, καταιγίδα. Κάθε λέξη και μια διαφορετική απόχρωση, κάθε όνομα και μια ξεχωριστή εικόνα.

       Γιατί η ελληνική Γλώσσα δεν ονομάζει απλώς τον κόσμο. Τον παρατηρεί, τον ερμηνεύει και τον μεταπλάθει σε λέξεις.

     Εν τω μεταξύ και ενώ γράφονται όλα τα παραπάνω ακόμη ηχούν μέσα μου τα λόγια-παρακλήσεις στις τελετές της πισπιρίτσας:

      «Πισπιρίτσα  περπατεί/το θεό παρακαλεί/να ρίξει μια βροχή/μια βροχή βασιλική….».

          &. Επί τέλους έβρεξε...Κι εκεί που λέγαμε τη "βροχή-βροχούλα" πνιγήκαμε  από την καταιγίδα (καταϊσσω=κατεβαίνω με ορμή) με αποτέλεσμα τα όμβρια ύδατα να δημιουργήσουν πρόβλημα στην κίνηση στων τροχοφόρων. Η ΕΜΥ είχε προειδοποιήσει με υετό (*Ύει=βρέχει) κατά τις απογευματινές ώρες γι αυτό πολλοί κυκλοφορούσαν με τα αλεξιβρόχια {αλέξω=απωθώ +βροχή} (ομπρέλες). Τέλος, λοιπόν, η ανομβρία και ο χειμώνας πλησιάζει με τα προβλήματα, οικονομικά και μη, και τις προτάσεις για επίλυσή τους να πέφτουν βροχηδόν από τους επιτήδειους που μας συμβουλεύουν να αντέξουμε στην μπόρα (bora=βορέας) και στις βροντές (βρέμω=παράγω κρότο>εμβρόντητος) των δυσκολιών. Εμείς να στεκόμαστε πάντα όρθιοι σαν να πρόκειται για ψιχάλα κι ας πέφτει η βρόχα βαριά δίπλα μας. Εξάλλου μπόρα είναι θα περάσει, όπως και τόσες άλλες στη ζωή μας. Ας βραχούμε και λίγο και μην επιτρέψουμε στους ψεκασμένους να μας φοβίζουν με τις πρώτες ψιχάλες (Ψακάδα<Ψεκάζω). Το ουράνιο τόξο θα μας φωτίσει και πάλι και η θεά Ίρις θα μας συντροφεύσει στις επόμενες ήσυχες μέρες μας. Εμείς ένα μόνο γνωρίζουμε πως "ο βρεγμένος τη βροχή δεν τη φοβάται" και δεν χρειαζόμαστε στη στεριά υποβρύχια (υπό+ βρύχ-κάτω από το νερό;). Αχ!!! αυτή η γλώσσα με τα πλούτη της.

https://iliasgiannakopoulos.blogspot.com/