ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΕΙΣ
Με θρησκευτική κατάνυξη, ευλάβεια και σεβασμό,
με παθιασμένη νοσταλγία και έντονη επιθυμία
εισήλθε προσκυνητάρης στον ιερό ναό του χρόνου,
ασπάστηκε της μνήμης τις ιερές εικόνες,
γονάτισε μπροστά στον άμβωνα των παρακλήσεων
και είδε σε φως ιλαρό να λάμπουν οι αναμνήσεις.
Σειρήνεια άσματα της αναβίωσης οι προκλήσεις,
τα ενθυμήματα λαμπρή πομπή και γιορτάσι
και η αναζήτηση του μέλλοντος στα περασμένα
όμορφη περιπλάνηση στου χρόνου τα καρτέρια
χωρίς μετανιωμούς κι αναστολές, χωρίς παλινωδίες
παρά αναβάπτιση κι ανάνηψη στα περασμένα.
Ανακάλεσε στη μνήμη του πολλαπλά ταξίδια
σε τόπους μακρινούς, ασύνορους και της γης μεράδια,
σε πόλεις μικρομέγαλες με συγχρωτισμένα πλήθη
σε θάλασσες με ανοιχτούς ορίζοντες κι αγνάντια,
αρίθμησε περάσματα σε ωκεανούς και ηπείρους
και αγαλλίασε ευτυχής υπερπόντιος ταξιδιώτης.
Δυο γωνιές όλη η γη κι η γνωριμιάτης ένας δρόμος,
μια αγκαλιά οι κάτοικοι απλόχωρη και αδελφοκρατούσα,
του χρόνου μετεξέλιξη και φέγγισμα ευημερίας,
στα σταυροδρόμια των λαών και τις συναπαντήσεις
πολύτροπη περιπλάνηση απ’ την ανατολή στη δύση
για το κοινό τ’ απάντημα πολιτισμών και ιστορίας.
Άσμα ασμάτων το πρώτο τους γλυκοφίλημα
στην παρακείμενη αυλή των μυστηρίων του έρωτα
και στην ανοιχτή απλωσιά των θαυμάτων της αγάπης,
η αναθύμηση περιπλάνηση σε όρκους και υποσχέσεις
για τις ομορφιές και τις χαρές της συμβίωσης,
για το γλυκανασασμό και τα βαθιά νοήματα της ζωής.
Γιώργος Αλεξανδρής
ΣΕ ΠΟΙΟ ΜΕΡΟΣ ΠΩΛΟΥΝ ΕΙΡΗΝΗ
&. Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog "ΙΔΕΟπολις"
*Από το "Μάλτα γιοκ" σε μία Μάλτα που βουλιάζει από τους Τουρίστες.
Όταν επισκέπτομαι ως Έλληνας μία ξένη χώρα ως τουρίστας ή ταξιδιώτης (η διαφορά τους είναι ουσιώδης) εκείνο που προσέχω κι αναζητώ είναι το ελληνικό στοιχείο που υπάρχει σε αυτήν*.
Μπορεί αυτό να συνιστά μία προσωπική ιδιαιτερότητα, μία sui generis Ελληνολατρία ή τέλος πάντων το υγιές κατάλοιπο ενός παραδοσιακού υγιούς εθνοκεντρισμού. Εξάλλου αυτή η αναζήτηση πέραν όλων των άλλων θετικών που εμπεριέχει εμπλουτίζει την ιστοριογνωσία και την καλώς εννοούμενη "εθνική υπερηφάνεια".
Σε ένα πρόσφατο ταξίδι μου στη Μάλτα, σε αυτήν την γήινη κουκίδα της Μεσογείου, είδα με έκπληξη την απουσία του ελληνικού στοιχείου σε αυτήν τη μικρή χώρα. Δεν θα μπορούσα να υπερηφανευτώ ότι γνώριζα πολλά γι αυτήν τη χώρα που κατοικείται από τους προϊστορικούς χρόνους.
Επειδή, όμως, ο σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι η καταγγελία αυτού του "αισθητικού και οικιστικού εγκλήματος" (κάτι ξέρει από αυτό η Ελλάδα...), αλλά η παρουσία-απουσία του ελληνικού στοιχείου στη χώρα της Μάλτας θα αρκεστώ σε μία “ιστορική παραδοξότητα” που χρήζει ιστορικής ερμηνείας.
Η "παραδοξότητα" αυτή εντυπώθηκε στο νου μου στο βαθμό που είχα να συγκρίνω τις εντυπώσεις μου (σχετικά με την παρουσία του ελληνικού στοιχείου στην Μάλτα) με εκείνες από την επίσκεψή μου στη Σικελία.
Τα μεγέθη της παρουσίας του ελληνικού στοιχείου-πολιτισμού στα δύο αυτά νησιωτικά συγκροτήματα είναι συντριπτικά υπέρ της Σικελίας. Στη Σικελία νιώθεις πως ζεις στην αρχαία Ελλάδα (ναοί, αρχαιολογικά ευρήματα, φιλόσοφοι...), αφού σε αυτήν το αρχαίο ελληνικό πνεύμα αναπνέει ακόμη.
Η καταγραφή των ελληνικών ναών και άλλων αρχαιολογικών ευρημάτων θα ήταν κουραστική, αφού είναι γνωστό σε όλους πως η Σικελία μαζί με την κάτω Ιταλία μάς παραπέμπουν στη γνωστή "Μεγάλη Ελλάδα".
Ας επιστρέψουμε όμως στο "ιστορικό παράδοξο" και λίγο δυσερμήνευτο συνάμα, όπως τουλάχιστον το ένιωσα εγώ. Στη σύγχρονη Μάλτα σπανίζουν (μέχρι ανυπαρξίας) τα στοιχεία που να μαρτυρούν την παρουσία των αρχαίων Ελλήνων στο νησί αυτό που βρίσκεται μία αναπνοή από τη Σικελία.
Πώς εξηγείται η αδιαφορία των αρχαίων Ελλήνων αποίκων προς τη Μάλτα; Γιατί αυτή η απουσία ενδιαφέροντος των αρχαίων Ελλήνων αποίκων προς ένα νησί που δεν προκαλούσε και τον τρόμο στους επίδοξους κατακτητές του;
Επειδή, όμως τίποτα δεν είναι αναιτιολόγητο και επειδή στην ιστορική ζωή των κρατών τα οποιαδήποτε γεγονότα δεν ευδοκιμούν στο "ιστορικό κενό", ας προσπαθήσουμε να αιτιολογήσουμε την "περιφρόνηση" των αρχαίων Ελλήνων αποίκων προς τη Μάλτα.
Το «ιστορικό παράδοξο» που επισημάναμε δεν είναι τόσο μια συνειδητή αγνόηση-περιφρόνηση των αρχαίων Ελλήνων προς τη Μάλτα, όσο αποτέλεσμα συγκεκριμένων γεωπολιτικών, οικονομικών και πολιτισμικών επιλογών του αρχαίου ελληνικού αποικισμού.
Πρώτον, ο ελληνικός αποικισμός (8ος–6ος αι. π.Χ.) δεν εξαπλώθηκε τυχαία, αλλά ακολούθησε δίκτυα εμπορίου και στρατηγικών συμφερόντων.
Η Σικελία και η Κάτω Ιταλία (η λεγόμενη Μεγάλη Ελλάδα) προσέφεραν εύφορες εκτάσεις, άφθονο νερό και σημαντικές εμπορικές δυνατότητες. Αντίθετα, η Μάλτα, με περιορισμένους φυσικούς πόρους και μικρή γεωργική παραγωγικότητα, δεν αποτελούσε ελκυστικό στόχο για μαζική αποίκιση.
Οι Έλληνες δεν αναζητούσαν απλώς νησιά, αλλά βιώσιμα οικονομικά οικοσυστήματα.
Δεύτερον, η Μάλτα βρισκόταν ήδη μέσα στη σφαίρα επιρροής ισχυρών θαλάσσιων δυνάμεων, κυρίως των Φοινίκων και αργότερα της Καρχηδόνας. Οι Φοίνικες είχαν αναπτύξει εμπορικούς σταθμούς στο νησί πολύ πριν την κορύφωση του ελληνικού αποικισμού, δημιουργώντας ένα «κλειστό» δίκτυο επιρροής που δύσκολα θα αμφισβητούσαν οι Έλληνες χωρίς σοβαρό κόστος. Αντίθετα, στη Σικελία υπήρχε μεγαλύτερο περιθώριο εγκατάστασης και ανταγωνισμού.
Τρίτον, ο χαρακτήρας της Μάλτας ως διαμετακομιστικού κόμβου-και όχι ως αυτόνομου παραγωγικού κέντρου-την καθιστούσε περισσότερο χρήσιμη ως ενδιάμεσος σταθμός παρά ως αποικία. Οι Έλληνες συχνά προτιμούσαν να ελέγχουν τέτοιους κόμβους εμμέσως μέσω εμπορικών σχέσεων, παρά με άμεση εγκατάσταση πληθυσμών.
Τέλος, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ότι η «απουσία» ελληνικού στοιχείου δεν είναι απόλυτη, αλλά σχετική. Υπάρχουν ενδείξεις επαφών και πολιτισμικών επιρροών, όμως αυτές δεν πήραν τη μορφή ισχυρών πόλεων-κρατών, όπως οι Συρακούσες ή ο Ακράγας στη Σικελία. Έτσι, η ιστορική μνήμη διατηρεί έντονα ό,τι άφησε μνημειακά ίχνη - και η Μάλτα, σε αυτό το επίπεδο, ανήκει περισσότερο στη φοινικική και μετέπειτα ρωμαϊκή και ιπποτική παράδοση.
Συνεπώς, η «αδιαφορία» των αρχαίων Ελλήνων δεν ήταν αμέλεια ή άγνοια, αλλά επιλογή προσαρμοσμένη στις συνθήκες της εποχής: Μία ψυχρή, ρεαλιστική εκτίμηση κόστους και οφέλους μέσα στον ανταγωνιστικό κόσμο της αρχαίας Μεσογείου.
Έτσι, το νησί παρέμεινε περισσότερο σταθμός ναυσιπλοΐας και εμπορικής διέλευσης παρά στόχος οργανωμένου αποικισμού, γεγονός που αποτυπώνεται και στην περιορισμένη αρχαιολογική μαρτυρία ελληνικής παρουσίας.
Συνεπώς, η «αδιαφορία» υπήρξε στρατηγική αποφυγή και όχι ιστορική παράλειψη.
H “σιωπή” των αρχαίων Ελλήνων απέναντι στη Μάλτα δεν είναι ένα κενό της ιστορίας, αλλά μια εύγλωττη επιλογή.
Σε έναν κόσμο όπου η θάλασσα ήταν δρόμος και υπόσχεση, η παράκαμψη ενός τόπου φανερώνει τα όρια του οράματος και τις προτεραιότητες της εποχής.
Η Μάλτα έμεινε έξω από τον ελληνικό αποικιακό χάρτη όχι επειδή δεν υπήρχε («Μάλτα γιοκ»), αλλά επειδή δεν εξυπηρετούσε το άμεσο συμφέρον, την ασφάλεια ή την οικονομική στρατηγική των πόλεων-κρατών.
Έτσι, η απουσία γίνεται παρουσία: Μία υπενθύμιση ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο από όσα έγιναν, αλλά και από όσα συνειδητά παραλείφθηκαν.
Αιώνες αργότερα, το νησί απέκτησε τον ρόλο που κάποτε του αρνήθηκαν άλλοι. Η Βαλέτα, δημιούργημα των Ιπποτών, δεν είναι απλώς μια πόλη, αλλά η καρδιά που τροφοδοτεί οικονομικά και πολιτισμικά τη Μάλτα.
Με τη στρατηγική της θέση, την αρχιτεκτονική της επιβλητικότητα και τη συνεχή της παρουσία ως διοικητικό και τουριστικό κέντρο, λειτουργεί ως μοχλός ανάπτυξης και διεθνούς ακτινοβολίας. Εκεί όπου οι αρχαίοι Έλληνες δεν είδαν προοπτική, η ιστορία απέδειξε πως ο χώρος μπορούσε να μετατραπεί σε πυρήνα δύναμης.
Η Μάλτα σήμερα «ανασαίνει» οικονομικά μέσα από τη Βαλέτα, δικαιώνοντας, έστω καθυστερημένα, τη γεωγραφία της.
Η οικονομική ευφορία ορισμένων πόλεων και χωρών συχνά δεν στηρίζεται αποκλειστικά στη σύγχρονη παραγωγή τους, αλλά σε ένα παράδοξο ιστορικό κεφάλαιο: Τα κτίσματα που άφησαν πίσω τους οι κατακτητές. Στη Ρόδο, για παράδειγμα, τα επιβλητικά τείχη και η μεσαιωνική πόλη των Ιπποτών λειτουργούν ως ζωντανό μουσείο που προσελκύει χιλιάδες επισκέπτες ετησίως, μετατρέποντας την ιστορική μνήμη σε οικονομικό πόρο.
Αντίστοιχα, στη Βαλέτα, η αρχιτεκτονική κληρονομιά των Ιωαννιτών Ιπποτών και των μεταγενέστερων κυρίαρχων έχει διαμορφώσει μια πόλη-σύμβολο, όπου κάθε πέτρα αφηγείται ιστορίες εξουσίας και επιβολής, αλλά ταυτόχρονα παράγει σύγχρονο πλούτο μέσω του τουρισμού.
Το φαινόμενο αυτό εγείρει ένα ενδιαφέρον δίλημμα: Οι κατακτητές, ενώ υπήρξαν φορείς κυριαρχίας και συχνά καταπίεσης, άφησαν πίσω τους υποδομές και αισθητικά επιτεύγματα που σήμερα αποτελούν τη βάση της τοπικής οικονομίας. Έτσι, οι κοινωνίες αυτές καλούνται να διαχειριστούν δημιουργικά μια κληρονομιά που δεν τους ανήκε αρχικά, μετατρέποντας το παρελθόν της επιβολής σε παρόν ευημερίας και πολιτιστικής ανάδειξης.
Και εκεί που το “Μάλτα γιοκ” μας διασκέδαζε με την αφέλεια ή ανικανότητα των Τούρκων, σήμερα η Μάλτα είναι παρούσα και κατακλύζεται από χιλιάδες-εκατομμύρια τουρίστες που ως ένα σημείο αδυνατεί να διαχειριστεί.
Σ Η Μ Ε Ι Ω Σ Η
*Πρεσβευτής του Ελληνικού πνεύματος στη Μάλτα είναι το κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης στην είσοδο της οποίας και σε διακριτό σημείο δεσπόζει το BIBLIOTHECA, παραπέμποντας ευθέως στην ελληνική γλώσσα.
Η ελληνική γλώσσα στην ταμπέλα της βιβλιοθήκης στη Μάλτα λειτουργεί ως διακριτική αλλά ουσιαστική γέφυρα πολιτισμού. Υπενθυμίζει τη διαχρονική επιρροή του ελληνικού πνεύματος στη Μεσόγειο και προσδίδει κύρος στον χώρο της γνώσης, αναδεικνύοντας τη συνέχεια και την αντοχή της γλωσσικής μας κληρονομιάς.
Το γεγονός ότι η ταμπέλα γράφτηκε στα ελληνικά και όχι στα μαλτέζικα υποδηλώνει το κύρος που αποδιδόταν στην ελληνική ως γλώσσα παιδείας και επιστήμης. Φανερώνει μια συνειδητή επιλογή προβολής πολιτισμικής ανωτερότητας και ένταξης σε ένα ευρύτερο πνευματικό και ιστορικό πλαίσιο της Μεσογείου.
https://iliasgiannakopoulos.blogspot.com/
Απόστολος Τίτος εκ των εβδομήκοντα.
Χρήσιμες συμβουλές
Είναι γνωστό ότι ο Χριστός ότι κατά την τρίχρονη δημόσια δράση Του στη γη είχε μαζί Του μαθητές που παρακολουθούσαν την δράση Του, τα θαύματα και την Διδασκαλία Του. Υπήρχε οστενός κύκλος των δώδεκα αποστόλων, και ο ευρύτερος κύκλος των εβδομήντα αποστόλων(γνωστών ως εβδομήκοντα αποστόλων). Μαθητές ήταν όλοι και πάντες πρόσφεραν για την εξάπλωση και εδραίωση της Πίστεως του γλυκύτατου Ιησού. Άπαντες, μετά την Ανάσταση και την Πεντηκοστή, όργωσαν τον, τότε, γνωστό κόσμο μεταφέροντες το λυτρωτικό μήνυμα της αιώνιας ζωής.
Το σημερινό κείμενο θα αφιερωθεί σε μια σπουδαία εκκλησιαστική φυσιογνωμία των πρώτων Χριστιανικών χρόνων και μαθητή του Κυρίου, από τον κύκλο των εβδομήντα, απόστολο Τίτο. Ο Τίτος ήταν Έλληνας, κρητικός.Η καταγωγή του έχει ρίζες από τον βασιλιά Μίνωα, όπως μας πληροφορεί ο βιογράφος του νομικός Ζηνάς , για τον οποίο ο Απόστολος Παύλος γράφει: «Ζηνάν τον νομικόνσπουδαίωςπρόπεμψον» (Τίτ. 3,13). Ο Τίτος έλαβε λαμπρά μόρφωση και έδειξε επιμέλεια στη σπουδή και στη μάθηση.
Σε
ηλικία είκοσι ετών δέχθηκε την πρώτη κλήση, ακούγοντας φωνή θεϊκή να τον καλεί
λέγοντας: «Τίτε, πρέπει να αναχωρήσεις από εδώ για να σώσεις τη ψυχή σου,
επειδή η εξωτερική αυτή παιδεία ουδόλως σε ωφελεί». Την φωνή αυτή εξέλαβε ως
φωνή των δαιμόνων. Ήθελε να βεβαιωθεί ότι ήταν φωνή του Θεού και δενάλλαξεστρατόπεδο.Μετά
από εννιά χρόνια η φωνή τον προστάζει να ανοίξει την βίβλο των Εβραίων.
Ανοίγοντας το βιβλίο βλέπει το χωρίον του Προφήτη Ησαΐα που λέει: «Έγκαινίζεσθε προς με νήσοι πολλαί· Ισραήλ
σώζεται υπό Κυρίου σωτηρίαν αιώνιον» (Ησ. 45,16). Ο θείος του και ανθύπατος και
ηγεμόνας της Κρήτης άκουσε για την δράση του Χριστού, τα θαύματακαι την
διδασκαλία Του στην περιοχή της Παλαιστίνης και αλλαχού.Μετά την γνώμη των
αρχόντων της Κρήτης αποφάσισε και έστειλε τον Άγιο να πάει και να δει τι
συμβαίνει εκεί, γιατί τον θεωρούσε άξιο να παραστήσει με τον λόγο του τα
διαλαμβανόμενα εκεί. Πράγματι ο Άγιος πήγε στην Παλαιστίνη, γνώρισε και
προσκύνησε τον Χριστό. Με τα μάτια του είδε τα θαύματα και με τα αυτιά του
άκουσε τις θείες διδασκαλίες. Είδε τα σωτήρια
Πάθη, την ταφή, την Ανάσταση και την Ανάληψη.
Την ημέρα της επιφοιτήσεως του Αγίου Πνεύματος ήταν εκεί και γεύτηκε την δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Συναριθμήθηκε μεταξύ των εκατόν είκοσι που έλαβαν την χάρη του Αγίου Πνεύματος. Ήταν ένας από τους Κρητικούς που βαπτίστηκαν εκείνη την ημέρα μετά τον λόγο του Αποστόλου Πέτρου«Κρήτες και Άραβες ακούομεν λαλούντων αυτών ταις ημετέραιςγλώσσαις τα μεγαλεία του Θεού» (Πράξ. 2, 11-14).
Ο Άγιος ακολούθησε τον Απόστολο Παύλο σε πολλές περιοδείες του. Από την προς Τίτον επιστολή του Παύλου πληροφορούμαστε ότι ο Έλληνας μαθητής του είναι «τέκνον του γνήσιον».Στην Κρήτη ο Τίτος είχε αξιόλογους συνεργάτες , τον Ζηνά τον νομικό και τον περίφημο Απολλώ.Ακόμη ο κορυφαίος Απόστολος τον ονομάζει «κοινωνόν» και «συνεργόν» και τον τοποθετεί στο ίδιο επίπεδο με τον εαυτό του γράφοντας∙ «οὐτώαὐτώ πνεύματι περιπατήσαμεν, αυτοίς αυτοίςίχνεσιν» (Β΄Κορ. 12,18).
Η
παράδοση αναφέρει ότι ο Παύλος μετά την πρώτη αποφυλάκιση στη Ρώμη και την
περιοδεία στη Ισπανία πήγε να κηρύξει τον Θείο Λόγο και στην Κρήτη. Επειδή
άλλες περιοχές είχαν μεγάλη ανάγκη κατηχήσεως χειροτονεί τον μαθητή του Τίτο
επίσκοπο του νησιού και του αναθέτει την συνέχιση του έργου του. Ο Ιερός Χρυσόστομος
λέει ότι αυτό αποτελεί ένδειξη της εκτίμησης του Αγίου Παύλου προς τον Τίτο. Ο
Παύλος έστειλε ποιμαντική επιστολή στον Τίτο στην οποία τόνιζε: :
«τούτου χάριν κατέλιπόν σε εν Κρήτη, ίνα τα λείπονταεπιδιορθώσει, και καταστήσεις
κατά πόλιν πρεσβυτέρους, ως εγώ σοι διεταξάμην» (Τίτ.1,5).
Ο Άγιος Ανδρέας Κρήτης ο μεγάλος υμνογράφος και εκ των διαδόχων του Τίτου σε εγκωμιαστικό του λόγο λέγει για τα προτερήματα του Αγίου ανδρός: Επιεικής, ευπειθής, ευπρόσιτος, επήκοος, προς αποστολήνευσταλής, προς διακονίανεύχρηστος, προς καταλλαγάςευδαίμων, αλείπτηςτωνκοπιώντων, των υπέρΧριστού πονούντωνυπερασπιστής» (Λόγος ειςτονἈπ. Τίτον, Ρ. G. 97,1149).
Θεωρώ σκόπιμο να κλείσει το μικρό αυτό αφιέρωμα στον Άγιο Τίτο τον Απόστολο εκ των εβδομήκοντα με αποσπάσματα από την επιστολή του Αποστόλου Παύλου, προς αυτόν, σε νεοελληνική απόδοση.
Προκειμένου να εκλέξεις πρεσβύτερο, θα εξετάζεις πρώτον, εὰν κανείς ίἶναι ανεπίληπτος και ακατηγόρητος, σύζυγος μιας γυναίκας εις ενὸς γάμου κοινωνία, εὰν έχει παιδιά πιστά, τα οποία δεν κατηγορούνται ως άσωτα ἢ ανυπότακτα.
Πρέπει ο επίσκοπος, υπό την ιδιότητά του ως επιστάτη εκ μέρους του Θεού, να είναι άμεμπτος και ακατηγόρητος, όχι αυθάδης ούτε ευερέθιστος και οργίλος, να μη είναι μέθυσος, να μη χειροδικεί, να μη επιδιώκει παράνομα και αισχρά κέρδη.
Δίδασκε τους γέροντες να είναι προσεκτικοί και άγρυπνοι, σεμνοί, φρόνιμοι και συνετοί. Επίσης τις ηλικιωμένες γυναίκες να είναι στην εμφάνιση και ενδυμασία ιεροπρεπείς· Να μην είναι υποδουλωμένες στο κρασί, για να νουθετούν και σωφρονίζουν τίς νέες, ώστε αυτές να αγαπούν τους άνδρες τους και τα παιδιά τους, νὰείναι αγνές, να φροντίζουν για τα σπίτια τους, αγαθές, να υποτάσσονται στους άνδρες τους.
Αιρετικόάνθρωπο, ο οποίοςύστερααπὸ πρώτη και δεύτερη συμβουλή μένει μεπείσμαστη πλάνη του, παράτησέ τον.
Τα παραγγέλματα αυτά δεν ισχύουν για τον Τίτο ή για τους τότε Χριστιανούς , ισχύουν για σήμερα και για πάντα και για όλους μας.
Η μνήμη του Αγίου Τίτου τιμάται την 25η Αυγούστου.
Μυργιώτης Παναγιώτης
Μαθηματικός
Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός
ταις διδαχαίς συ το Γένος εφώτισας και της δουλείας τα σκότη διέλυσας.
Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ήταν φλογερός πατριώτης, εθνεγέρτης, ιερομόναχος, υπηρέτης του Χριστού. Εργάτης της Ρωμαίικης ελληνικής παράδοσης, κήρυκας της Αληθείας και της Ελευθερίας του υπόδουλου Γένους. Διέφερε από τους άλλους ιεροκήρυκες τους επηρεασθέντες από την Δύση. Δικαίως η Αγία μας εκκλησία τον ανακήρυξε Ισαπόστολο.
Το 1714
γεννήθηκε στο χωριό Μεγάλο Δένδρο της Αιτωλίας ο πατρο - Κοσμάς. Στο
ιεροδιδασκαλείο του Λύτσικα στη Σεγδίτσα της Παρνασίδος και στη Μονή Αγίας
Παρασκευής στα Βραγγιανά των Αγράφων μαθαίνει τα πρώτα γράμματα. Διδάσκει ως
«υποδιδάσκαλος» στα γύρω χωριά της περιοχής. Επειδή επιθυμεί να λάβει ανώτερη
μόρφωση μεταβαίνει στην Αθωνιάδα Σχολή στο Άγιο Όρος περίπου το 1750 με τους
ξακουστούς δασκάλους Παν. Παλαμά, τον Ευγένιο Βούλγαρη και τονΝικ.
Τζαρτζούλη.
Εκεί επιδίδεται με ιδιαίτερο ζήλο στην μελέτη των Γραφών.Δεν γνωρίζουμε ακριβώς τις σπουδές του. Από τα κηρύγματά του και τα γραπτά του βγαίνει το συμπέρασμα ότι κατείχε άριστα τα Ελληνικά , είχε βαθιά θεολογική παιδεία και πάρα πολλές γνώσεις από πολλές άλλες επιστήμες.Κατείχε και αρκετές ξένες γλώσσες. Ο ίδιος γράφει: «... έφθειρα την ζωήν μου εις την σπουδήν σαράντα πενήντα χρόνους... τα βάθη της σοφίας ήρεύνησα». Το 1759 στη Μονή Φιλοθέου γίνεται μοναχός και λαμβάνει το όνομα Κοσμάς από Κώνστας.
Στη Μονή της μετανοίας του φλέγεται από τον πόθο να βοηθήσει το υπόδουλο έθνος στον κατά Θεόν φωτισμό του. Γράφει σχετικά : «Επειδή το Γένος μας έπεσεν εις αμάθειαν, είπα: Ας χάσει ο Χριστός εμένα, ένα πρόβατον, και ας κερδίσει τα άλλα. Ίσως η ευσπλαχνία του Θεού και η ευχή σας σώσει και εμένα».
Στα τέλη του 1760 πιθανότατα πηγαίνει στην Κωνσταντινούπολη και λαμβάνει από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Σωφρόνιο την άδεια και την ευλογία για να αρχίσει το ιεραποστολικό του έργο.Οι περιοδείες του δεν μπορούν να προσδιοριστούν με ακρίβεια.
Θεωρείται βέβαιο ότι περιόδευσε περιοχές της Κωνσταντινούπολης, της Θράκης, της Μακεδονίας, σε νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους, την Αχαΐα, τη Θεσσαλία και τη Βόρεια Ήπειρο, όπου μαρτύρησε. Κήρυττε παντού Χριστό και ελευθερωμένη Ελλάδα. Απλός ο λόγος του, αλλά πλήρης σε θεολογικά μηνύματα. Πράος και ειρηνικός στην συμπεριφορά του, σκόρπιζε καλοσύνη και αγάπη.Ο υπόδουλος λαός τον αγαπούσε και έτρεχε να ακούσει τον απελευθερωτικό λόγο του.
Προφανώς υπήρξαν και αντιδράσεις στην ιεραποστολική και εθνεργετική δράση του πατρο- Κοσμά. Οι πλούσιοι αντιδρούσαν για τον λόγο του να δώσουν «τοάδικον οπίσω», οι Ενετοί γιατί μιλούσε και κήρυττε την ρωμαίικη παράδοση, οι Εβραίοι γιατί μετατέθηκε το παζάρι από την Κυριακή, ημέρα Κυρίου για τους Ορθοδόξους, στο Σάββατο και μειώθηκαν τα κέρδη τους. Έλεγε ο Άγιος:«Να τον παρακαλέσετε (τον Χριστό) να με φυλάγει από τις παγίδες του Διαβόλου και μάλιστα των Εβραίων, όπου εξοδιάζουν χιλιάδες πουγκιά δια να με θανατώσουν».
Στις 2 Μαρτίου 1779 γράφει στον αδελφό του Χρύσανθο: «Δέκα χιλιάδες Χριστιανοί με αγαπώσει και ένας με μισεί. Χίλιοι Τούρκοι με αγαπώσεικαι ένας όχι τόσον. Χιλιάδες Εβραίοι θέλουν τον θάνατον μου και ένας όχι».
Η
δράση
Οι περιοδείες του αποσκοπούσαν στην λαϊκή ενότητα μέσα από την εκκλησιαστική παράδοση που ήταν και εθνική. Στόχος πρώτιστος να σταματήσει το φαινόμενο των εξισλαμισμών που είχε πυκνώσει τον 18ο αιώνα. Ο λόγος του γίνεται κατανοητός σε αντίθεση με άλλους ιεροκήρυκες της εποχής του. Χρησιμοποιεί το γλωσσικό ιδίωμα των ακροατών και διανθίζει το κήρυγμα με ελεύθερη απόδοση κειμένων γνωστών από τη θεία λειτουργία.
Η αγάπη του πατρο - Κοσμά προς τον λαό φανερώνεται στο κήρυγμά του: «Χρέος έχουν εκείνοι, όπου σπουδάζουν -σημειώνει-να μη τρέχουν εις αρχοντικά και αυλάς μεγάλων και να ματαιώνωσι (να χαραμίζουν) τη σπουδή τους, δια να αποκτήσουν πλούτον και αξίωμα, αλλά να διδάσκωσι μάλιστα τον κοινόν λαόν, όπου ζώσι με πολλήναπαιδευσίαν και βαρβαρότητα».Το κήρυγμα κα οι διδαχές του πατρός αποτυπώθηκαν στις περίφημες Διδαχές του, ο οποίες δείχνουν την πατερικότητα και παραδοσιακότητά τους.
Απέβλεπε στην αναζωπύρωση του πατερικού φρονήματος για την επανεύρεση των υπαρκτικών θεμελίων του γένους. Έλεγε: «Έμαθα πώς με την χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και Θεού δεν είσθενε Έλληνες (δηλ. ειδωλολάτρες), δεν είσθενε ασεβείς αιρετικοί άθεοι, αλλ' είσθενε ευσεβείς ορθόδοξοι Χριστιανοί, πιστεύετε και είσθενε βαπτισμένοι εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και είσθενε τέκνα και θυγατέρες του Χριστού μας...».
Υπήρξε
απόστολος όχι μόνο της Ορθοδοξίας αλλά και της ελληνικής παιδείας. «Άμαρτάνετε
πολύ να τα αφήνετε (=τα παιδιά) αγράμματα και τυφλά, και μη μόνον
φροντίζετε να τους αφήσετε πλούτη και υποστατικά, και μετά τον θάνατο σας να τα
τρων και να τα πίνουν και να σας οπισολογούν(κατηγορούν, δυσφημούν). Καλύτερα
να τα αφήσετε φτωχά και γραμματισμένα, παρά πλούσια και αγράμματα». Ή Εκκλησία
μας -λέγει-είναι εις την ελληνικήν. Και αν δεν σπουδάσεις τα Ελληνικά, δεν
ημπορείς να καταλάβεις εκείνα πού ομολογεί η Εκκλησία μας». Για να περιορίσει
και να εξαφανίσει από τους Έλληνες τη χρήση του βλάχικου ή αρβανίτικου
γλωσσικού ιδιώματος, θα φθάσει σε σημείο να δηλώσει: «Όποιος χριστιανός, άνδρας
ή γυναίκα, υπόσχεται μέσα εις το σπίτι του να μη κουβεντιάζει Αρβανίτικα, ας σηκωθεί
επάνω να μου είπει και να πάρω όλα του τα αμαρτήματα εις τον λαιμόν μου από τον
καιρόν όπου εγεννήθηκε, έως τώρα, και να βάλω όλους τους χριστιανούς να τον
συγχωρέσουν...».
Η επίγεια ζωή και
η επαναστατική δράση του τελείωσε στο χωριόΚολικόντασιτης σημερινής μαρτυρικής
Βορείου Ηπείρου με απαγχονισμό, χωρίς να του απαγγελθεί επίσημη κατηγορία και
να γίνει δίκη. Τον κρεμάσανε σε ένα δένδρο.Έπειτα δέσανε στο λαιμό του πέτρα
και ρίξανε το τίμιο σκήνωμά του στον ποταμό Άψο. Ένας ιερέας , με το όνομα, Μάρκος το βρήκε να επιπλέει , το παρέλαβε και το
ενταφίασε με χριστιανικό τρόπο στη μονή της Θεοτόκου Αρδονίτσας Β. Ηπείρου.
Το οικουμενικό
πατριαρχείο, με πράξη του τον κατέταξε μεταξύ των αγίων της Εκκλησίας, στις 20
Απριλίου 1961, υπογραμμίζοντας, ότι «άπασαν την πατρώανγηνδιέδραμε, κηρύττων
ιεραποστολικώς τον λόγον του θεού, σχολεία πολλαχοϋύ ιδρύων,
ασθενούνταςθεραπεύων, την Άγιαν αυτού εκκλησίανκρατύνων, τύπον δ' εαυτόν
ταπεινώσεως, αυταπαρνήσεως, αρετής και εγκράτειας άναδείξας, έως ου και τον
μαρτυρικόνυπέμεινε θάνατον».
Η μνήμη του τιμάται στις 24 Αυγούστου, ημέρα του μαρτυρίου του.
Μυργιώτης Παναγιώτης
Μαθηματικός
