ΗΛΙΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ "Νήσος ΤΕΛΕΝΔΟΣ: Τέκνον του Εγκέλαδου και μιας “Ιστορίας Αγάπης"

 

&Διακοπές στην “άλλη- άγνωστη” Ελλάδα

       Να που και η Γεωλογία ως επιστήμη (ο ορθός λόγος), όταν συνεργάζεται με τον Μύθο (το άλογο[;] στοιχείο) μπορεί να φανεί χρήσιμη και αποτελεσματική στην προβολή ενός νησιού-βράχου ριγμένου στο πέλαγος του Αιγαίου. Εξάλλου τι χρειάζεται ένας τόπος (νησί) για να προκαλέσει το ενδιαφέρον του επισκέπτη;

          Λίγη φυσική ομορφιά (παραλίες...), καταλύματα-υποδομές, συγκοινωνία (πλοία, αεροπλάνα...), φαγητό ξεχωριστό (κατά προτίμηση ντόπιο...), νυχτερινή ζωή, δύο τρία αξιοθέατα αρχαιολογικού ή φυσικού ενδιαφέροντος και φυσικά μία ιστορία που θα αναδεικνύει το "ένδοξο" παρελθόν του νησιού αλλά και τη συνεχή πορεία του στο διάβα του χρόνου.

            Τόσο ο ταξιδιώτης όσο και ο  τουρίστας (oι διαφορές τους είναι εμφανείς) αναζητούν εκείνα τα στοιχεία του τόπου που κερδίζουν με ευκολία το μάτι του αλλά κι εκείνα που απαιτούν υπομονή και επιμονή να τα ανακαλύψεις μέσα από τις λεπτομέρειες.
          Ένας τόπος, λοιπόν, κι ένα νησί για τον ταξιδιώτη ή τον τουρίστα δεν είναι μόνον η Γεωγραφία του αλλά και η Ιστορία του. Δεν είναι μόνον η προίκα της Φύσης αλλά και τα έργα των ανθρώπων του. Δεν είναι μόνον η πραγματικότητα που βλέπουμε αλλά και οι Μύθοι που τον περιβάλλουν...

                    
        Η νήσος Τέλενδος τα συνδυάζει και τα δύο αφού είναι δημιούργημα της Φύσης πάνω στην οποία επένδυσε και η φαντασία των κατοίκων της με ιστορίες και μύθους που συνθέτουν την ταυτότητά της. Η Τέλενδος είναι ίσως από τα λίγα ελληνικά νησιά του Αιγαίου που ένα φυσικό γεγονός (σεισμός 6ος αιώνας μ. χ) την δημιούργησε-γέννησε κι ένας μύθος-ιστορία αγάπης την πλούτισε με εκείνα τα στοιχεία που την χαρακτηρίζουν και την ξεχωρίζουν.
           Η Κάλυμνος και η Τέλενδος υπήρξαν πριν το σεισμό κάτι σαν "σιαμαίοι τόποι". Το κομμάτι (την πρωτεύουσα Ποθεία) που βύθισε ο Εγκέλαδος με λίγη προσπάθεια των δυτών και των δεινών κολυμβητών φαίνεται. Απέχουν μεταξύ τους μόνον 10 λεπτά με τη βαρκούλα (Μασούρι -  Μυρτιές > Τέλενδος).
           Η Τέλενδος αργότερα αποτέλεσε ξεχωριστό βασίλειο με σήμα κατατεθέν, κάτι σαν οικόσημο ή εθνόσημο, τον επιβλητικό βράχο που συναγωνίζεται σε ύψος το απέναντι βραχώδες βουνό της Καλύμνου (Μισούρι).

         Και ο βράχος αυτός δεν προκαλεί το ενδιαφέρον μόνον των αναρριχητών (πρωτίστως ξένων), αλλά κι εκείνων που με λίγη φαντασία βλέπουν μία λαξευμένη γυναικεία μορφή να κοιτάζει το πέλαγος με θλίψη. Είναι αυτό που είπαμε ο πλούτος της Τελένδου που πρόσφεραν οι Μύθοι και οι Θρύλοι.
           Κι αυτός ο Μύθος δεν είναι τίποτα άλλο παρά μία ελληνική εκδοχή του "Ρωμαίου και της Ιουλιέτας". Μία ιστορία αγάπης ανάμεσα σε δύο νέους ανθρώπους που οι κοινωνικές συμβάσεις, τα παραδοσιακά στερεότυπα και η εχθρότητα μεταξύ δύο βασιλείων και βασιλέων-γονέων δεν επέτρεπαν την ανθοφορία του έρωτα του Ανδοκίδη (Καστέλι Καλύμνου) και της Πόθας (Τέλενδος).          

             Αυτός ο ανεκπλήρωτος έρωτας αποτυπώθηκε με τη μορφή(πρόσωπο) της Πόθας από την ίδια τη φύση στον ορεινό-βραχώδη όγκο του νησιού. Μία μορφή που φαίνεται να αντικρίζει το πέλαγος με μία έκφραση αγωνίας αλλά και θλίψης ταυτόχρονα περιμένοντας τον καλό της, τον Ανδρόνικο, που όμως η μοίρα έμελλε να μην ξανασυναντηθούν. Η μαρμαρωμένη μορφή της βασιλοπούλας (Πόθας) στέκει εκεί, αιώνες τώρα, για να μάς θυμίζει πως ο έρωτας μπορεί να χάνει κάποιες μάχες, αλλά όχι και τον πόλεμο, δικαιώνοντας τον σοφόκλειο στίχο:                         

                                                  "Έρως ανίκατε μάχαν".

         Μπορεί το φως-φλόγα της λαμπάδας-κεριού* που έστειλε η Πόθα στον Ανδρόνικο ή το αντίθετο πάνω σε μία σανίδα ( σημάδι αιώνιας αγάπης) να μην έφτασε ποτέ στον καλό της (Ανδρόνικο/Πόθα). Μπορεί ο έρωτας των δύο νέων να μην ευτύχησε να καταλήξει σε γάμο...Πολλά μπορεί-μπορεί να καταγράψει κάποιος.

          Ένα, ωστόσο, είναι σίγουρο. Πως η θλιμμένη μορφή της Πόθας  στον βραχώδη ορεινό όγκο της Τελένδου θα διδάσκει στον επισκέπτη πως καμία δύναμη δεν μπόρεσε εδώ και χιλιάδες αιώνες να σβήσει τη φλόγα του Έρωτα που τραγουδήθηκε, έγινε στίχος, ποίημα, τραγωδία, πίνακας ζωγραφικής, γλυπτό, άγαλμα...
         Κι αυτό γιατί ο Έρωτας είναι πανανθρώπινος και διαχρονικός και μπορεί να επιβιώνει ακόμη και στα πιο αγκαθωτά συρματοπλέγματα των κοινωνικών στερεοτύπων και ποικιλώνυμων σκοπιμοτήτων.
           Το πετρωμένο βλέμμα της Πόθας μάς γυρίζει πίσω στο χρόνο,  στην αρχαία "Κέλερις" και στον ομηρικό "κατάλογο νεών" ("νήσους τε Καλύδνας"). Τα αρχαιολογικά ευρήματα (παλαιοχριστιανικοί ναοί, ταφικά οικοδομήματα, νεκρόπολη...) στέκονται ως αδιάψευστοι μάρτυρες της ιστορικής συνέχειας του νησιού με κάποιες ασυνέχειες βέβαια, αφού οι διάφοροι εχθροί-κατακτητές δεν έπαψαν να το επιβουλεύονται.

       Στα φυσικά αξιοθέατα-προίκα της φύσης στο νησί-ανήκει και το ηλιοβασίλεμα από την πλευρά που βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου. Το ενδιαφέρον είναι πως το ίδιο το νησί προσφέρει ένα φοβερό θέαμα- ηλιοβασίλεμα στους κατοίκους της Καλύμνου και ιδιαίτερα στο Μασούρι και τις Μυρτιές (όταν το άρμα του Φαέθοντα κρύβεται πίσω από το βουνό της Τελένδου (κορυφή Ράχη).
          Έτσι το πετρωμένο βλέμμα της βασιλοπούλας (Πόθα) παίρνει άλλα χρώματα στην ανατολή του ήλιου κι άλλα στη δύση.
        Ένα Νησί, ένας Τόπος, μία Ιστορία, ένας Μύθος. Η άλλη Ελλάδα που ζει κι αναπνέει κυματοδαρμένη από τα νερά του Αιγαίου, περήφανη αλλά και θλιμμένη για όλα εκείνα που συμβαίνουν στα υπόγεια γραφεία και μάς ταπεινώνουν ως κοινωνία και χώρα.

          Ίσως-ίσως το απλανές και θλιμμένο βλέμμα της κόρης-Πόθας να μάς θυμίζει υπόρρητα αλλά και να δικαιώνει το αιώνιο παράπονο του Σεφέρη:

                            "Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει".

           *Μία άλλη παραλλαγή του Μύθου, από τους πολλούς που υπάρχουν, αναφέρει πως ο Ανδρόνικος έστειλε τη λαμπάδα με τη φλόγα κι επειδή αυτή έσβησε με το πρώτο αεράκι της θάλασσας  η βασιλοπούλα έπεσε στα κύματα και πνίγηκε μην αντέχοντας την προοπτική  να ζει χωρίς τον αγαπημένο της. Ο δε Ανδρόνικος χάθηκε κι αυτός στη θάλασσα δίνοντας έτσι ένα θλιβερό τέλος στον έρωτα δύο νέων. 

 

Από https://iliasgiannakopoulos.blogspot.com/

ΗΛΙΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ "Σκέψου ολικά, δράσε τοπικά»: Η Γεω- Ηθική"

  *Αφιέρωμα στην Παγκόσμια Ημέρα της Γης

     α.«Ήτοι μεν πρώτιστα Χάος γένετ’ αυτάρ έπειτα Γαία ευρύστερνος… ηδ’ έρως, ος κάλλιστος εν αθανάτοισι θεοίσι» ( Πρώτα έγινε το χάος και ύστερα η πλατύστερνη Γη… Αλλά και ο έρωτας, ο πιο ωραίος ανάμεσα στους αθάνατους θεούς, Ησιόδου Θεογονία)

         β. «Αλλ’ αυτόχθονες όντες την αυτήν εκέκτηντο μητέρα και πατρίδα… ελευθέραις ταις ψυχαίς επολιτεύοντο»  (Αλλά ήταν αυτόχθονες και είχαν την ίδια χώρα ως μητέρα και πατρίδα… ζούσαν ως πολίτες με ελεύθερα φρονήματα, Λυσίου, Επιτάφιος 17-19)

       γ. «Η αρχέγονη Γαία, η παλιά γήινη θεότητα, έχει τα ίδια χαρίσματα με όλες τις άλλες μυθολογικές θεότητες της αρχαιότητας: είναι μία μορφή γενναιόδωρη, μητρική, θηλυκή αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά αυστηρή. Δεν επιτρέπει παράβαση των νόμων της.Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να θίξει τη γονιμότητά της…» (Η Γαία του James Lovelock)

Ένα από τα θετικά που απορρέουν από τους εορτασμούς και εκδηλώσεις – γνωστές και ως Ημέρα Γυναίκας, Ανεκτικότητας… - είναι και η καταφυγή σε βιβλία ή περιοδικά – εφημερίδες με σχετικά αφιερώματα. Η αναζήτηση αυτή προκαλεί μία νοσταλγία, πνευματικά και ιδεολογικά δημιουργική. Κι αυτό γιατί αναγκάζεσαι να ξαναδείς με άλλο βλέμμα απόψεις και ιδέες που διατυπώθηκαν στο παρελθόν. Άλλες τις βρίσκεις λανθασμένες, άλλες ξεπερασμένες και άλλες διαχρονικές ή και προφητικές. Στην ομάδα αυτή ανήκει και η Παγκόσμια Ημέρα της Γης.

  Το δεύτερο θετικό που προκύπτει είναι ο αναγκαίος αναστοχασμός τόσο για την προσωπική μας στάση απέναντι σε θέματα σχετικά με το οικοσύστημα όσο και για την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και των κυβερνήσεων – σε διαπλανητικό επίπεδο – σε ζητήματα περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος. Αφετηριακό σημείο των προβληματισμών μας τα παλιότερα κείμενα μέσα από τα οποία αναδύεται η βασική κοσμοθεωρία ατόμων και κοινωνιών σχετικά με τη σχέση και τη θέση του ανθρώπου με τη Γη και το γενικότερο οικοσύστημα.

Η Μητέρα Γαία

Οι αρχαίοι Έλληνες στην προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν το «άρρητο» έπλασαν μύθους που εξηγούσαν τις συμπαντικές δυνάμεις. Ωστόσο οι μύθοι τους είχαν ως αφετηρία πάντα τα προσωπικά βιώματα και τις εμπειρίες τους από τη σχέση τους με τη φύση. Ο αγώνας της υλικής τους επιβίωσης εμπλούτιζε τις πνευματικές τους αναζητήσεις και καθόριζε τη συμπεριφορά τους προς το «άγνωστο» και «παντοδύναμο».

Γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο πως ο Ουρανός και η Γαία αποτέλεσαν το πρώτο δίδυμο των θεοτήτων των αρχαίων Ελλήνων. Η θεοποίηση των φυσικών στοιχείων υποδηλώνει την αντίληψη πως οι άνθρωποι οφείλουν την ύπαρξή τους σε αυτά. Ένιωθαν, δηλαδή, ότι αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου «όλου» που εξασφαλίζει την επιβίωσή τους και αιτιολογεί τη γέννησή τους. Η φύση ως η Μεγάλη Μητέρα συνιστά και την τροφό του ανθρώπου. «Πάντα πλήρη θεών», (Θαλής ο Μιλήσιος).

        «Γαία, Θεά, Μητέρα των μακαρίων θεών και των θνητών ανθρώπων,/ παντοτρόφε, πανδότρια, τελεσφόρα, εξολοθρεύτρια των πάντων…/ Βάθρο του αθάνατου κόσμου…/ Αλλά, θεά μακάρια, με ευμενή καρδιά αύξησε τους πολυχαρείς/ καρπούς και χάρισε ευφορία στις εποχές»  (Ορφικός ύμνος της Γης)

Την αρχέγονη και μυστηριακή σχέση του ανθρώπου με τη Γη αποδίδει και ο Λυσίας (απόσπασμα 2), όταν καταγράφει την υπερηφάνεια των Αθηναίων για το «γηγενές» της καταγωγής τους. Δεν είναι, επίσης, τυχαίοι οι όροι που εφευρέθηκαν να αποτυπώσουν τη σχέση – δεσμό αυτού, όπως: γηγενής, αυτόχθων… Το χώμα – γη της Αθήνας για τους Αθηναίους ήταν ταυτόχρονα «μητέρα και πατρίδα».

Γενικότερα «Ο ελληνικός στοχασμός, δια μέσου των Ιώνων φιλοσόφων, συνέλαβε τη φύση και το σύμπαν ως ένα έμβιο κινούμενο Όλο. Διατύπωσαν το «ενιαίο» του κόσμου και εξήγησαν την πολλαπλότητα του φαινομενικού κόσμου, ανάγοντάς την σε μία πρωταρχική ουσία – αρχή, που παραμένει άφθαρτη και αναλλοίωτη παρ’ όλες τις επιφανειακές της μεταβολές», («Άνθρωπος και Γαία», Βασίλη Χλέτσου).

Αυτήν την ενότητα του σύμπαντος και την υπόρρητη σχέση – ενότητα του ανθρώπου και της φύσης την επισήμαναν με τις θεωρίες τους και οι Προσωκρατικοί φιλόσοφοι που ονομάστηκαν και Υλοζωϊστές αφού στη φύση αναζητούσαν την αρχή του κόσμου.

Ο Χριστιανισμός

            «Και είπεν ο θεός∙ ποιήσωμεν άνθρωπον… και αρχέτωσαν των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών του ουρανού και των κτηνών και πάσης της γης… και κατακυριεύσατε αυτήςκαι άρχετε… και πάσης της γης»  (Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο… κι ας είναι άρχοντες και κύριοι των ψαριών… και πάσης της γης… να είσθε κύριοι και εξουσιασταί επί της γης…Γένεσις)

Η εντολή του θεού προς τον άνθρωπο για «κυριαρχία» επί της γης διαφοροποιεί την κοσμοαντίληψη για τη θέση του ανθρώπου στο σύμπαν και τη σχέση του με την Γη. Από την «ολιστική» αντίληψη και ενότητα του ανθρώπου οδεύουμε σε μία πιο ανθρωποκεντρική αντίληψη. Η φύση και η Γη θεωρούνται ως χώρος ικανοποίησης και τελείωσης του ανθρώπου, αφού αυτός έλαβε την σχετική εντολή από το θεό («αρχέτωσαν», «κατακυριεύσατε»…).

Σχετικά ο φιλόσοφος Κέλσος (2ος μ.Χ. αιώνας) επισημαίνει στο έργο του «Αληθής λόγος»: «Οι χριστιανοί ισχυρίζονται πως τα πάντα δημιουργήθηκαν από το θεό για χάρη του ανθρώπου, ενώ εμείς υποστηρίζουμε ότι δεν έγιναν και δεν γίνονται ούτε για χάρη του ανθρώπου ούτε για χάρη των ζώων… Τα πάντα έχουν υπολογιστεί ώστε να εξυπηρετούν, όχι το ένα το άλλο, αλλά το όλον…».

Η θεωρία της «Γαίας»

Ωστόσο η μεγάλη στροφή στον τρόπο που ερμηνεύουμε τη σχέση ανθρώπου και γης έγινε με τη θεωρία του James Lovelock, «Γαία». Στη θεωρία του η Γη θεωρείται ως ένας υπεροργανισμός, ένας γιγάντιος ενιαίος οργανισμός όπου όλες οι λειτουργίες των επί μέρους στοιχείων – οργανισμών συμβάλλουν στη δημιουργία ενός σταθεροποιητικού μηχανισμού, ικανοποιητικού για τη δημιουργία της ζωής και τη συνέχισής της.

         «Ολόκληρο το φάσμα της ζώσας ύλης στη γη, από τις φάλαινες ως τους ιούς και από τις βελανιδιές ως τα φύκη, θα ήταν δυνατόν να θεωρηθεί ότι αποτελεί έναν και μοναδικό ζωντανό οργανισμό, ικανό να μεταβάλει την ατμόσφαιρα της γης, ώστε να ικανοποιεί τις γενικές του ανάγκες»

Η αγροτική επανάσταση: Άλμα ή απάτη;

Η κυρίαρχη άποψη είναι πως η Αγροτική Επανάσταση αποτέλεσε το μεγάλο άλμα για την πρόοδο της ανθρωπότητας και την εξέλιξη του ανθρώπου. Ο τροφοσυλλέκτης homo αρκούνταν σε ό,τι του παρείχε άμεσα η φύση. Όταν, όμως, εγκαταστάθηκε μόνιμα σε ένα χώρο κι άρχισε να καλλιεργεί τη γη – για πολλούς εκμεταλλεύεται ή καταστρέφει – από τότε άρχισε και η οικολογική καταστροφή. Η επέμβαση ήπια στην αρχή, τυραννική στις μέρες μας επέφερε βίαιες αναταράξεις στη λειτουργία της οικολογικής ισορροπίας.

Ο Noah Harari πρεσβεύει πως «Η αγροτική επανάσταση ήταν η μεγαλύτερη απάτη της ιστορίας» κι αυτό γιατί αυτή σε μια προοπτική χρόνου προσδιόρισε τη δομή των κοινωνιών και επέβαλε τη λογική της θησαύρισης και του ατομικού πλουτισμού. Έκτοτε ο πολιτισμός χτίστηκε πάνω στο στοιχείο της ποσότητας ως κοινωνικής αξίας και ατομικής αρετής.

         «Και να θυμάσαι ότι το φτωχό και ασήμαντο χώμα έκανε τον αλαζόνα γαιοκτήμονα να είναι και να φαίνεται πλούσιος» («Το τραγούδι του φλύαρου ποταμού», Μάνου Καστέλη)

Έτσι γεννήθηκε ο ανταγωνισμός, γιγαντώθηκε ο ατομικισμός, καλλιεργήθηκε η εκμετάλλευση και σήμερα η ανάδυση μιας συμπεριφοράς ανθρώπινης παράνοιας, αφού συντελείται μία καταστροφή της ίδιας της πηγής της ύπαρξής μας. Ο άνθρωπος έχασε την ιερότητα και το σεβασμό προς τη Φύση – Γη και μετατράπηκε σε τιμωρό της.

        «Ήταν, λένε, η κρίσιμη καμπή στην οποία ο sapiens αποκήρυξε τη στενή του συμβιωτική σχέση με τη φύση και ξεχύθηκε προς την απληστία και την αλλοτρίωση» (Harari, «Sapiens: Μια σύντομη Ιστορία του ανθρώπου»)

Η Νέμεση ή η Σωτηρία;

Η Μητέρα Γη δεν χάνει την ευκαιρία να μας προειδοποιεί και να διατυπώνει τις κατηγορηματικές της προσταγές. Στην εποχή της πληροφορικής δικτύωσης είναι αναγκαίο να βρούμε μία άλλη σχέση με την αρχέγονη θεά, τη Γαία. Το δίλημμα είναι αν θα ακολουθήσουμε τις θέσεις της συνεπειοκρατίας (οι πράξεις κρίνονται ανάλογα με τις συνέπειες, Mill) ή των δεοντολόγων, όπως του Καντ που κρίνουν τις πράξεις με βάση κάποιους απόλυτους κανόνες, ιδιαίτερα ηθικούς.

       "Η πραγματική νέμεση της νεωτερικής οικονομίας είναι η οικολογική κατάρρευση" (Harari, «Homo deus»)

Χρειαζόμαστε μία νέα ηθική για τη στάση μας απέναντι στη φύση, τη Γεω-Ηθική. Το εμβληματικό οικολογικό σύνθημα «Σκέψου ολικά, δράσε τοπικά» αποκτά σήμερα μεγαλύτερη αξία στις καταναλωτικές και ανθρωποφάγες κοινωνίες.

«Μόνο αφού κοπεί το τελευταίο δέντρο,

μόνο αφού δηλητηριαστεί το τελευταίο ποτάμι,

μόνο αφού ψαρευτεί το τελευταίο ψάρι,

μόνο τότε θα καταλάβετε ότι τα λεφτά δεν τρώγονται»

 

­                                 Χρήσιμα βιβλία και άρθρα:

1.                                 1.  Περιοδικό «Νέα Οικολογία», Ιανουάριος 1990

2.                              2.  «Άνθρωπος και Γαία», Βασίλης Χλέτσος

3.                              3. «Homo deus», Harari

4.                              4. Το τραγούδι του Φλύαρου Ποταμιού», Μάνος Καστέλης

5.                               5.   Βιβλίο  «ΙΔΕΟπολις», Ηλίας Γιαννακόπουλος

6.                              6.   «Να σώσουμε την πατρίδα – Γη», Ηλίας Γιαννακόπουλος, διαδικτυακό άρθρο, blog   ΙΔΕΟπολις

7.                             7. "Το γήινο πεπρωμένο μας", Ηλίας Γιαννακόπουλος, blog ΙΔΕΟπολις

 

­­   Από https://iliasgiannakopoulos.blogspot.com/    

ΗΛΙΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ "Είμαστε ένοικοι της Γης...: Οικολογική Ηθική"

 «Διδάξτε τα παιδιά σας αυτό που διδάξαμε στα δικά μας, ότι η Γη είναι η μάνα μας. Ό,τι παθαίνει η Γη παθαίνουν και τα τέκνα της Γης. Όταν οι άνθρωποι φτύνουν στο χώμα, φτύνουν στους εαυτούς τους»

(Φύλαρχος Ινδιάνων)

β.«Ο κόσμος μας παρουσιάζεται ως ένα πολύπλοκο σύμπλεγμα γεγονότων, στο οποίο συνδέσεις διαφορετικών ειδών εναλλάσσονται ή επικαλύπτονται ή συνδυάζονται καθορίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την υφή του όλου»

(Werner Heisenberg)

γ.«Άνθρωπος και φύσις ενότης αδιαίρετος»

(Μάρκος Αυρήλιος)

Σίγουρα μία συνάντηση των τριών παραπάνω ανδρών θα ήταν ενδιαφέρουσα για μία ανασκόπηση των προβλημάτων της Γης στις μέρες μας. Ωστόσο το μόνο ενδιαφέρον είναι η ταύτιση των απόψεών τους σχετικά με την αλληλεξάρτηση του ανθρώπου και του φυσικού περιβάλλοντος. Άνθρωποι, δηλαδή, σε διαφορετικές εποχές και με διαφορετικό πνευματικό και γνωστικό υπόβαθρο κατέληξαν σε κοινές διαπιστώσεις για τη σχέση Ανθρώπου και Φύσης. Και οι τρεις θέσεις – διαπιστώσεις συνιστούν το υπόβαθρο της ολιστικής αντίληψης που αναδεικνύει την ταυτότητα συμφερόντων ανθρώπου και φύσης.

Η Παγκόσμια Ημέρα του Πλανήτη Γη, η 22α Απριλίου, δεν είναι μόνο μια ημέρα απολογισμού των πεπραγμένων μας στο χώρο της βιόσφαιρας αλλά και μια ευκαιρία για προβληματισμό για τη στάση του ανθρώπου προς τη Μητέρα Γη.

 

Η πρώτη θεότητα που λάτρεψαν οι άνθρωποι από την προϊστορική εποχή ήταν η Γη, η Γαία των αρχαίων Ελλήνων. Οι πρώτοι άνθρωποι, άοπλοι και αδύναμοι απέναντι στα φαινόμενα της φύσης, τη θεοποίησαν, προσπαθώντας να την εξευμενίσουν. Γιατί η φύση εκτός από την ευεργετική για τον άνθρωπο πλευρά της, έχει και την καταστροφική πλευρά. Και απαιτεί από τους ανθρώπους να τη σέβονται, να υπολογίζουν τις δυνάμεις που κρύβει στα έγκατά της. Τα «μεγάλα έργα» πολλές φορές πληγώνουν βάναυσα τη φύση, ενώ ταυτόχρονα γίνονται με κριτήριο το κέρδος και όχι τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Ας δούμε, λοιπόν, τον ανθρώπινο πολιτισμό σαν ένα κομμάτι της φύσης και όχι σαν κυρίαρχο και εξουσιαστή της.

Από τον ανθρωποκεντρισμό στον γεωκεντρισμό

Ο άνθρωπος κατά το μετασχηματισμό του από βιολογικό σε πνευ-ματικό ον συνειδητοποίησε την ανωτερότητά του έναντι όλων των άλλων έμβιων όντων του πλανήτη. Αυτή όμως, η συνειδητοποίηση της πνευματικής του υπεροχής τον οδήγησε σε μια ανθρωποκεντρική θεώρηση της ζωής. Άρχισε να νιώθει τη μοναδικότητα των ικανοτήτων που έκρυβε και ως ένα βαθμό εξέφραζε με εγωιστικό τρόπο αυτή του την πνευματική ιδιαιτερότητα. Αποτέλεσμα αυτής της εγωιστικής συμπεριφοράς ήταν και είναι η καταστροφή του περιβάλλοντος. Η ανθρώπινη συμπεριφορά εμπεριέχει στοιχεία επιβολής εξουσίας σε ένα χώρο που συνιστά τη βασικότερη προϋπόθεση της βιολογικής του επιβίωσης. Ο ανθρώπινος, λοιπόν, παραλογισμός έναντι του οικοσυστήματος επιβάλλει μια επαναξιολόγηση στόχων και προτεραιοτήτων.

Επιβάλλεται, δηλαδή, ο πολιτισμός μας να απεγκλωβιστεί από τον ανθρώπινο ναρκισσισμό και να δομήσει τη μελλοντική του συμπεριφορά σε μια «γεωκεντρική φιλοσοφία». Μπορεί ο άνθρωπος να είναι το εξυπνότερο ον του πλανήτη αλλά δεν συνιστά κατ’ ανάγκην και το σημαντικότερο κρίκο της αλυσίδας του οικοσυστήματος. Η σωτηρία της Γης και η διατήρηση της ισορροπίας του οικοσυστήματος αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα και απώτατο στόχο του ανθρώπου. Η Γη εξακολουθεί να παραμένει ο βασικός τροφοδότης του ανθρώπινου είδους, ανεξάρτητα από τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματά του. Επιβάλλεται, δηλαδή, ο άνθρωπος να συμπεριφέρεται με σεβασμό και ευθύνη προς το φυσικό περιβάλλον. Αυτό, όμως, προαπαιτεί την καλλιέργεια της οικολογικής συνείδησης και την απεξάρτηση από την αλαζονεία του ατομοκεντρικού του πνεύματος.

Είμαστε οι ένοικοι

«Είμαστε ένοικοι και όχι ιδιοκτήτες» του πλανήτη. Η νέα, λοιπόν, αντίληψη της θέσης του ανθρώπου στο σύμπαν συνεπάγεται και μια εκ θεμελίων αλλαγή στην καταναλωτική του συμπεριφορά. Ο σύγχρονος, δηλαδή, καταναλωτής πρέπει να κατανοήσει πως ο πλανήτης δεν αποτελεί μια ανεξάντλητη πηγή πρώτων υλών ούτε πως η ισορροπία του οικοσυστήματος είναι άτρωτη από τον παραλογισμό του. Όλα υπακούουν στη λογική ενός άκρατου ντετερμινισμού και κάθε υπερβολή από μέρους του ανθρώπου θέτει εν αμφιβάλω και την ίδια την επιβίωσή του. Μόνο, λοιπόν, εάν τοποθετήσουμε τη Γη στο κέντρο του ενδιαφέροντός μας μπορούμε να ελπίζουμε σε ένα μέλλον με προοπτική.

Ο Ένγκελς προειδοποιούσε τους σύγχρονούς του για την αφελή αισιοδοξία της τότε κυρίαρχης ιδεολογίας: «Τα γεγονότα μας θυμίζουν στο κάθε βήμα ότι δεν εξουσιάζουμε διόλου τη φύση όπως ένας κατακτητής έναν ξένο λαό, σαν κάποιος που θα βρισκόταν έξω από τη φύση, αλλά ότι της ανήκουμε με τη σάρκα, το αίμα και τον εγκέφαλό μας, ότι υπάρχουμε στον κόλπο της και ότι ολόκληρη η εξουσία μας πάνω σ’ αυτήν βρίσκεται στο πλεονέκτημά μας, απέναντι στα άλλα όντα, να γνωρίζουμε τους νόμους της και να μπορούμε να τους εκμεταλλευτούμε με σύνεση».

Ενάντια στη μητροκτονία

Μια αλλαγή στάσης απέναντι στη φύση είναι απαραίτητη. Πρέπει να απαλλαγούμε από τα φαντάσματα της κυριαρχίας και της απεριόριστης επέκτασης, να σταματήσουμε τη χωρίς όρια εκμετάλλευση του πλανήτη μας, να συμβιώσουμε ερωτικά μαζί του. Αλλά αυτό απαιτεί και μιαν άλλη στάση όσον αφορά στο συνολικό προσανατολισμό της κοινωνικής ζωής, όσον αφορά στα ανθρώπινα όντα στην κοινωνία˙ η ευθύνη όλων απέναντι στο περιβάλλον δεν μπορεί να διαχωριστεί από την ευθύνη όλων απέναντι στις δημόσιες υποθέσεις. Οικολογία και ριζοσπαστικοποίηση της δημοκρατίας είναι, στις σύγχρονες συνθήκες, αδύνατο να διαχωρισθούν.

Η προστασία επομένως του περιβάλλοντος και η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας αποτελούν πρώτιστο καθήκον του σύγχρονου ανθρώπου. Διαφορετικά το «δικαστήριο του μέλλοντος» θα μας καταδικάσει αυστηρά για το μέγιστο των αδικημάτων, τη Μητροκτονία. Και όλα αυτά γιατί η σύγχρονη γενιά επέφερε θανάσιμα πλήγματα στο σώμα της Μητέρας – Γης υπερβαίνοντας το μέτρο και επιδεικνύοντας μια αλαζονική συμπεριφορά. Επειδή λοιπόν «οι καιροί ου μενετοί» καθίσταται αναγκαία μια «γεωκεντρική» αντίληψη της πραγματικότητας που θα μας βοηθήσει να επανασυμφιλιωθούμε με τη φύση αντιμετωπίζοντάς την με δέος και αγάπη.

 Η Γη επομένως είναι το όλον και εμείς το μέρος. Ο άνθρωπος οφείλει να υπηρετεί τις αναγκαιότητες της φύσης και όχι από μικρόνοια να προσπαθεί να την εκδικηθεί. 

«Γι’ αυτό πρέπει να εγκαταλείψουμε το σχέδιο κυριαρχίας μας πάνω στη Γη και να γίνουμε συγκυβερνήτες της βιόσφαιρας»

(Εντγκάρ Μορέν).

https://iliasgiannakopoulos.blogspot.com/ 

ΗΛΙΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ "Η ΜΗΤΈΡΑ ΓΗ: ΓΕΩ-ΗΘΙΚΉ"

«Διδάξτε τα παιδιά σας αυτό που διδάξαμε στα δικά μας, ότι η Γη είναι η μάνα μας. Ό,τι παθαίνει η Γη παθαίνουν και τα τέκνα της Γης. Όταν οι άνθρωποι φτύνουν στο χώμα, φτύνουν στους εαυτούς τους».

Η Παγκόσμια Ημέρα του Πλανήτη Γη, η 22α Απριλίου, δεν είναι μόνο μια ημέρα απολογισμού των πεπραγμένων μας στο χώρο της βιόσφαιρας αλλά και μια ευκαιρία για προβληματισμό για τη στάση του ανθρώπου προς τη Μητέρα Γη.

Η πρώτη θεότητα που λάτρεψαν οι άνθρωποι από την προϊστορική εποχή ήταν η Γη, η Γαία των αρχαίων Ελλήνων. Οι πρώτοι άνθρωποι, άοπλοι και αδύναμοι απέναντι στα φαινόμενα της φύσης, τη θεοποίησαν, προσπαθώντας να την εξευμενίσουν. Γιατί η φύση εκτός από την ευεργετική για τον άνθρωπο πλευρά της, έχει και την καταστροφική πλευρά. Και απαιτεί από τους ανθρώπους να τη σέβονται, να υπολογίζουν τις δυνάμεις που κρύβει στα έγκατά της. Τα «μεγάλα έργα» πολλές φορές πληγώνουν βάναυσα τη φύση, ενώ ταυτόχρονα γίνονται με κριτήριο το κέρδος και όχι τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Ας δούμε, λοιπόν, τον ανθρώπινο πολιτισμό σαν ένα κομμάτι της φύσης και όχι σαν κυρίαρχο και εξουσιαστή της.

Από τον ανθρωποκεντρισμό στον γεωκεντρισμό

Ο άνθρωπος κατά το μετασχηματισμό του από βιολογικό σε πνευματικό ον συνειδητοποίησε την ανωτερότητά του έναντι όλων των άλλων έμβιων όντων του πλανήτη. Αυτή όμως, η συνειδητοποίηση της πνευματικής του υπεροχής τον οδήγησε σε μια ανθρωποκεντρική θεώρηση της ζωής. Άρχισε να νιώθει τη μοναδικότητα των ικανοτήτων που έκρυβε και ως ένα βαθμό εξέφραζε με εγωιστικό τρόπο αυτή του την πνευματική ιδιαιτερότητα. Αποτέλεσμα αυτής της εγωιστικής συμπεριφοράς ήταν και είναι η καταστροφή του περιβάλλοντος. Η ανθρώπινη συμπεριφορά εμπεριέχει στοιχεία επιβολής εξουσίας σε ένα χώρο που συνιστά τη βασικότερη προϋπόθεση της βιολογικής του επιβίωσης. Ο ανθρώπινος, λοιπόν, παραλογισμός έναντι του οικοσυστήματος επιβάλλει μια επαναξιολόγηση στόχων και προτεραιοτήτων.

Επιβάλλεται, δηλαδή, ο πολιτισμός μας να απεγκλωβιστεί από τον ανθρώπινο ναρκισσισμό και να δομήσει τη μελλοντική του συμπεριφορά σε μια «γεωκεντρική φιλοσοφία». Μπορεί ο άνθρωπος να είναι το εξυπνότερο ον του πλανήτη αλλά δεν συνιστά κατ’ ανάγκην και το σημαντικότερο κρίκο της αλυσίδας του οικοσυστήματος. Η σωτηρία της Γης και η διατήρηση της ισορροπίας του οικοσυστήματος αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα και απώτατο στόχο του ανθρώπου. Η Γη εξακολουθεί να παραμένει ο βασικός τροφοδότης του ανθρώπινου είδους, ανεξάρτητα από τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματά του. Επιβάλλεται, δηλαδή, ο άνθρωπος να συμπεριφέρεται με σεβασμό και ευθύνη προς το φυσικό περιβάλλον. Αυτό, όμως, προαπαιτεί την καλλιέργεια της οικολογικής συνείδησης και την απεξάρτηση από την αλαζονεία του ατομοκεντρικού του πνεύματος.

Είμαστε οι ένοικοι

«Είμαστε ένοικοι και όχι ιδιοκτήτες» του πλανήτη. Η νέα, λοιπόν, αντίληψη της θέσης του ανθρώπου στο σύμπαν συνεπάγεται και μια εκ θεμελίων αλλαγή στην καταναλωτική του συμπεριφορά. Ο σύγχρονος, δηλαδή, καταναλωτής πρέπει να κατανοήσει πως ο πλανήτης δεν αποτελεί μια ανεξάντλητη πηγή πρώτων υλών ούτε πως η ισορροπία του οικοσυστήματος είναι άτρωτη από τον παραλογισμό του. Όλα υπακούουν στη λογική ενός άκρατου ντετερμινισμού και κάθε υπερβολή από μέρους του ανθρώπου θέτει εν αμφιβάλω και την ίδια την επιβίωσή του. Μόνο, λοιπόν, εάν τοποθετήσουμε τη Γη στο κέντρο του ενδιαφέροντός μας μπορούμε να ελπίζουμε σε ένα μέλλον με προοπτική.

Ο Ένγκελς προειδοποιούσε τους σύγχρονούς του για την αφελή αισιοδοξία της τότε κυρίαρχης ιδεολογίας: «Τα γεγονότα μας θυμίζουν στο κάθε βήμα ότι δεν εξουσιάζουμε διόλου τη φύση όπως ένας κατακτητής έναν ξένο λαό, σαν κάποιος που θα βρισκόταν έξω από τη φύση, αλλά ότι της ανήκουμε με τη σάρκα, το αίμα και τον εγκέφαλό μας, ότι υπάρχουμε στον κόλπο της και ότι ολόκληρη η εξουσία μας πάνω σ’ αυτήν βρίσκεται στο πλεονέκτημά μας, απέναντι στα άλλα όντα, να γνωρίζουμε τους νόμους της και να μπορούμε να τους εκμεταλλευτούμε με σύνεση».

Ενάντια στη μητροκτονία

Μια αλλαγή στάσης απέναντι στη φύση είναι απαραίτητη. Πρέπει να απαλλαγούμε από τα φαντάσματα της κυριαρχίας και της απεριόριστης επέκτασης, να σταματήσουμε τη χωρίς όρια εκμετάλλευση του πλανήτη μας, να συμβιώσουμε ερωτικά μαζί του. Αλλά αυτό απαιτεί και μιαν άλλη στάση όσον αφορά στο συνολικό προσανατολισμό της κοινωνικής ζωής, όσον αφορά στα ανθρώπινα όντα στην κοινωνία˙ η ευθύνη όλων απέναντι στο περιβάλλον δεν μπορεί να διαχωριστεί από την ευθύνη όλων απέναντι στις δημόσιες υποθέσεις. Οικολογία και ριζοσπαστικοποίηση της δημοκρατίας είναι, στις σύγχρονες συνθήκες, αδύνατο να διαχωρισθούν.

Η προστασία επομένως του περιβάλλοντος και η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας αποτελούν πρώτιστο καθήκον του σύγχρονου ανθρώπου. Διαφορετικά το «δικαστήριο του μέλλοντος» θα μας καταδικάσει αυστηρά για το μέγιστο των αδικημάτων, τη Μητροκτονία. Και όλα αυτά γιατί η σύγχρονη γενιά επέφερε θανάσιμα πλήγματα στο σώμα της Μητέρας – Γης υπερβαίνοντας το μέτρο και επιδεικνύοντας μια αλαζονική συμπεριφορά. Επειδή λοιπόν «οι καιροί ου μενετοί» καθίσταται αναγκαία μια «γεωκεντρική» αντίληψη της πραγματικότητας που θα μας βοηθήσει να επανασυμφιλιωθούμε με τη φύση αντιμετωπίζοντάς την με δέος και αγάπη.

 Η Γη επομένως είναι το όλον και εμείς το μέρος. Ο άνθρωπος οφείλει να υπηρετεί τις αναγκαιότητες της φύσης και όχι από μικρόνοια να προσπαθεί να την εκδικηθεί. «Γι’ αυτό πρέπει να εγκαταλείψουμε το σχέδιο κυριαρχίας μας πάνω στη Γη και να γίνουμε συγκυβερνήτες της βιόσφαιρας» (Εντγκάρ Μορέν).

Αναδημοσίευση από https://iliasgiannakopoulos.blogspot.com/