Σταύρου Τραγάρα: Θ. Μπελίτσου «Ο Άη Στράτης - Περιπλάνηση στο χωροχρόνο»
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
«Θοδωρή Μπελίτσου: Ο Άη Στράτης - Περιπλάνηση στο χωροχρόνο»
Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας
Διάβασα τη μονογραφία του Θόδωρου Μπελίτσου για τον Άη Στράτη. Εύκολα και γρήγορα, μέσα σε ένα απόγευμα. Την απόλαυσα, έμαθα και χίλια δυο πράγματα, για τα οποία είχα πλήρη άγνοια, ή αποσπασματικές γνώσεις.
Αν πεις να παρακολουθήσεις τον συγγραφέα Μπελίτσο, θα διαβάζεις συνεχώς όλο καινούργια πονήματα, αφού η συγγραφική του παραγωγή είναι καταιγιστική. Να είναι πάντα καλά, αυτές οι γνώσεις που προσφέρει έτοιμες προς χρήσιν, που λένε, είναι ό,τι πιο ποιοτικό.
Ο ίδιος, εννοείται, ότι έχει αφοσιωθεί με ιδιαίτερη εμβρίθεια στη μελέτη του θέματος, σε μια χρονοβόρα διαδικασία. Ο Μπελίτσος είναι σοβαρός συγγραφέας, ό,τι γράφει έχει την σφραγίδα της αξιοπιστίας. Ούτε βιάζεται, ούτε προσπαθεί αβανταδόρικα να εντυπωσιάσει με οποιονδήποτε τρόπο, ούτε γράφει πράγματα ανέλεγκτα απ’ τον ίδιο.
Τον έχω για δάσκαλο, αν μου επιτρέπει το ρόλο του μαθητή, έχω διδαχτεί πολλά απ’ αυτόν, και εν γνώσει του και εν αγνοία του. Κάποτε, πριν μερικά χρόνια μου έμαθε πώς να φέρνω το κείμενο σε μορφή pdf, και να το έχω έτοιμο προς εκτύπωση. Τον είχα ρωτήσει, σε μια προσπάθεια να απαγκιστρωθώ απ’ τα νύχια των διάφορων «εκδοτών».
Συν τω χρόνω αντιγράφω διάφορα τρικ με σκοπό να κάνω την ανάγνωση πιο ρέουσα. Σαν τα παλιά καλφόπουλα, που προσπαθούσαν να κλέψουν γνώσεις απ’ τον πρωτομάστορα.
Μικρά κείμενα, διαφοροποιημένες γραμματοσειρές, ένθετα σκιασμένα αποσπάσματα, πολλές φωτογραφίες, ψηφιακή μορφή. Δωρεάν υψηλού επιπέδου μόρφωση. Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ, που είναι και ΔΑΣΚΑΛΟΣ. Η μορφολογία, κακά τα ψέματα, είναι ο κράχτης της ανάγνωσης. Η ουσία είναι βέβαια το περιεχόμενο, αλλά εδώ ο συγγραφέας είναι αξεπέραστος.
Στην τελευταία του μονογραφία πρόσεξα πώς κάνει τις βιβλιογραφικές παραπομπές. Στο υποσέλιδο της ίδιας σελίδας μόνο ένα όνομα και τον αριθμό, και στο κεφάλαιο της βιβλιογραφίας όλα τα στοιχεία των συντελεστών. Ωραίο κόλπο για να μην πηγαίνει κάποιος μπρος - πίσω.
Στο κύριο μέρος του βιβλίου πραγματεύεται όλη την ιστορία του Άη Στράτη, απ’ τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα. Δεν θα αναφέρω τις πηγές του που ο ίδιος αναφέρει. Το βιβλίο κατά την ταπεινή μου γνώμη είναι καθαρά έργο Μπελίτσου, αφού με τις πλούσιες προσλαμβάνουσές του και το ασκημένο συγγραφικό ένστικτο, παρουσιάζει ένα έργο που τέρπει και ιδίως πληροφορεί και διδάσκει, ρουφώντας σαν την μέλισσα το νέκταρ απ’ τα καλύτερα λουλούδια. Δεν μπορεί ο καθένας να φτιάξει μέλι.
Κοντεύω να κλείσω τον κύκλο μου επί της γης, και παρ’ όλο που ήμουν μια «ασκελιά» ως Λημνιός απ’ τον Άη Στράτη, και παρ’ όλες τις σχέσεις των δύο νησιών, δεν γνώριζα όλα όσα έμαθα σε ένα απόγευμα. Για τον τεράστιο πολιτισμό που παρήγαγε αυτό το μικρό νησάκι, για την αρχαία ιστορία του, τους φιλότιμους και εργατικούς κατοίκους του, την βασανισμένη ζωή τους, που πήγαινε χέρι με χέρι με την βασανισμένη βιωτή των άλλων απόκληρων, των πολιτικών εξόριστων, για πάνω από τριάντα χρόνια.
Από τα παλαιολιθικά ευρήματα, έως την ζωή στα αρχαιοελληνικά, ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια, την οθωμανοκρατία, τις καταστροφές του νησιού από διάφορους κατακτητές, οι χρονικές περίοδοι διατρέχονται γρήγορα αλλά με πυκνή πληροφόρηση. Αναλύεται λεπτομερειακά χωρίς να χάνεται στιγμή το ενδιαφέρον, το ιδιοκτησιακό καθεστώς των «Αθωνικών Μετοχίων», που ουσιαστικά κατείχαν σχεδόν όλη την εύφορη γη του νησιού, μετατρέποντας τους ξωμάχους σε οικονομικούς δουλοπάροικους.
Το βιβλίο δίνει γλαφυρή εικόνα στον αναγνώστη για την εκκλησιαστική ιστορία, την τόσο επώδυνη νεότερη πολιτική ιστορία, την μετανάστευση στο Βελγικό Κονγκό, στο Σουδάν, στην Αιθιοπία και στις λοιπές υποσαχάριες χώρες, τους πλούσιους της διασποράς, τους ευεργέτες, τα λαμπρά οικοδομήματα, προϊόντα της αγάπης των ξενιτεμένων για τον τόπο τους, τους δασκάλους που δίδαξαν διαχρονικά στον Άη Στράτη, τους μεγάλους πανελληνιονίκες αθλητές, τους μεγάλους πνευματικούς ανθρώπους, τους γενναίους άγνωστους στο ευρύ κοινό μαχητές του αγώνα του ’21, με λεπτομέρειες που εκπλήσσουν και συγκινούν.
Μαθαίνουμε για τις άγριες βελανιδιές, τα βελανίδια και την εμπορία τους, το εκλεκτό κριθάρι και τα κουκιά, τα καλύτερα στην Ελλάδα, που παρήγαγαν οι φιλόπονοι κάτοικοι πάνω σε μικρούς αναβαθμούς της ημιορεινής άγονης γης, τα κοπάδια, τα μαντριά, τα καλυβάκια, την αγροβουκολική ζωή, αλλά και την αλιεία στις πλούσιες θάλασσες του Άη Στράτη, από τους δεινούς θαλασσόλυκους ψαράδες.
Επίσης μαθαίνουμε για την γεωγραφία του τόπου, τα σημαντικά τοποσήματα, την Μαράσλειο Σχολή, τις εκκλησίες, την σπηλιά του Οσίου Ευστρατίου, το Μουσείο της Δημοκρατίας και τους πολιτικούς που το έφεραν εις πέρας, το μνημείο των εξόριστων που πέθαναν από πείνα τον χειμώνα ’41-’42, τις χαράδρες και τις απότομες ακτές, τις θεσπέσιες παραλίες, τις διαχρονικές περιπέτειες της ακτοπλοϊκής σύνδεσης, τα απομεινάρια του καταυλισμού των εξόριστων, που παραπέμπουν σε τραγωδίες που κανείς δεν θέλει να θυμάται, τα αποτελέσματα του καταστροφικού σεισμού του ’68. Για τους μεγάλους πνευματικούς ανθρώπους που εξορίστηκαν στο νησί. Τον Βάρναλη, τον Γληνό, τον Λουντέμη, τον Ρίτσο, και μια πλειάδα άλλων. Στο σημείο αυτό το βιβλίο έρχεται συμπληρωματικό μιας άλλης θαυμάσιας μονογραφίας του συγγραφέα, που επιγράφεται «Γληνός και Βάρναλης στον Άη Στράτη και στη Λήμνο». Καθένα απ’ όλα τα παραπάνω αποτελεί μια ψηφίδα σε ένα εντυπωσιακό ιστορικό και κοινωνικό πάζλ.
Ο συγγραφέας αναφέρει και τιμά τον πρωτοπόρο Αγιοστρατίτη δάσκαλο Ιωάννη Γιάννο, συγγραφέα του βιβλίου «Ιστορία της Νήσου Αγίου Ευστρατίου (Άη Στράτη)», καθώς και τον φωτογράφο Βασίλη Μανικάκη στον οποίο οφείλονται όλες οι φωτογραφίες που αναδεικνύουν την ιστορία του Άη Στράτη σε μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, και περιέχονται βιβλίο «Αη Στράτης - Φωτογραφικά ίχνη 1940-1970. Αρχείο Βασίλη Μανικάκη», με συγγραφέα τον πανεπιστημιακό Γιώργο Νικολακάκη, και έκδοση του υπουργείου Αιγαίου.
Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου περιγράφεται ένα ταξίδι του συγγραφέα με ένα φίλο του στα νεανικά του χρόνια, στον Άη Στράτη. Ενώ θα περίμενε κάποιος να είναι απλώς μια ταξιδιωτική εμπειρία, είναι πολλά περισσότερα από αυτή. Γιατί ο συγγραφέας, ίσως άθελά του, βοηθούντος και του χρόνου, γίνεται ο μεσολαβητικός κρίκος του παρελθόντος με το παρόν. Αποκαλύπτει με τις διάφορες αναφορές του πράγματα που ίσως τα φαντάζεται ο επαρκής αναγνώστης, αλλά ο συγγραφέας τα επιβεβαιώνει. Το ταξίδι αυτό γίνεται ένα ιστορικό ντοκουμέντο.
Στο τρίτο μέρος υπάρχει ένα διήγημα, μια μυθοπλασία όπως λέει ο ίδιος, αλλά με πρόσωπα υπαρκτά, που έζησαν την περίοδο της επανάστασης του ’21, και που ο συγγραφέας τα πήρε από το βιβλίο του Τάσου Καψιδέλη, «Η Λήμνος στο αγώνα του 1821». Ο ήρωας είναι ένας Αγιοστρατίτης μαχητής, που είχε τραγική μοίρα. Εδώ παρουσιάζεται ο λογοτέχνης Μπελίτσος, με τις χίλιες αρετές του. Εισχωρεί στο κλίμα εκείνων των ημερών, χρησιμοποιεί στοιχεία μιας παλαιικής γλώσσας, που δένουν όμως αρμονικά με τη σημερινή διήγηση. Θυμίζει λίγο Κόντογλου, λίγο Πεντζίκη, αλλά είναι Μπελίτσος. Που ψάχνει και γνωρίζει την λαϊκή ναυτική ορολογία, την γεωγραφία της Χαλκιδικής, της Λήμνου, της Σκοπέλου και του Άη Στράτη, όπου δηλαδή διαδραματίζεται η ιστορία, που γνωρίζει τα ήθη και τα φερσίματα των ανθρώπων εκείνης της αδυσώπητης εποχής. Ένα υπέροχο διήγημα με μια γλυκόπικρη επίγευση, ό,τι πρέπει για να κλείσει ταιριαστά η ιστορία του Άη Στράτη.
Φίλε Θοδωρή σε ευχαριστούμε εκ βάθους καρδίας για ό,τι μας προσφέρεις. Και εις άλλα με υγεία.
Σταύρος Τραγάρας, 23.1.2026
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου