Βροχερός μας ήρθε ο Νοέμβρης, όπως του πρέπει δηλαδή, κανονικός, φθινοπωρινός, χωρίς το αρρωστιάρικο καλοκαιράκι του Άη Δημήτρη και τον καλόκαιρο του ζηλιάρη Σεπτέμβρη που νομίζει πως είναι Αύγουστος.
Νοέμβρης, ο ένατος μήνας (novem) του ρωμαϊκού χρονολόγιου καθώς για τους Ρωμαίους η χρονιά ξεκινούσε με τον θεό του πολέμου, το Μάρτη (Martius<Mars: Άρης), όταν έφτιαχνε ο καιρός και ξεκινούσαν τις εκστρατείες τους. Ένατος μόνο στο όνομα πλέον, αφού αργότερα οι Ρωμαίοι άλλαξαν τη σειρά κι έτσι την κληρονομήσαμε κι εμείς ως Ρωμιοί κι όλοι οι υπόλοιποι.
Νοέμβρης, λοιπόν, με πρώτη-πρώτη τη γιορτή των αγίων Αναργύρων που τους κάναμε Αργύρηδες και Αργυρίες, γιατί το «ανάργυρος» εδώ και χρόνια δεν είναι της μόδας ως φιλοσοφία και ως αντίληψη, ποιος είναι «ανάργυρος», τουτέστιν αφιλοχρήματος, στις μέρες μας;
Νοέμβρης της Οχτωβριανής επανάστασης, που έγινε το Νοέμβρη, καθώς οι Δέκα Μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο ξεκίνησαν στις 7 Νοέμβρη 1917, άλλο παράδοξο και τούτο, μιας και τότε ο Νοέμβρης ξεκινούσε αργότερα στην καθ’ ημάς χριστιανική ανατολή που κρατούσε πεισματικά το ημερολόγιο του Ιούλιου Καίσαρα, και όχι του Ρωμαίου Πάπα, του δικηγόρου Ούγκο Μπονκομπάνι από την Μπολόνια, ή αλλιώς Γρηγορίου ΙΓ, που είχε την ιδέα να αλλάξει την αρίθμηση των ημερών, νομίζοντας ο αφελής πως θα αλλάξει και ο ρους των γεγονότων.
Κάπως έτσι, στις 8 Νοέμβρη 1912 που λευτερώθηκε η Μυτιλήνη, δεν βοήθησαν οι Ταξιάρχες τα ελληνικά όπλα, αλλά η μεσοσπορίτισσα Παναγιά, αφού για τους δυτικούς ήταν 21 Νοέμβρη. Μπερδεμένες ιστορίες και δεν είναι οι μόνες.
Και στα Νοεμβριανά του 1916, όταν κορυφώθηκε ο εθνικός διχασμός μεταξύ κωνσταντινικών και βενιζελικών, έμεινε το όνομα αν και ξεκίνησαν την πρώτη του Δεκέμβρη (18 Νοέμβρη με το παλιό ημερολόγιο).
Τ’ άγιο-Φιλίππου, στις 14 Νοέμβρη, με το χτύπημα της καμπάνας οι παλιοί παίρνανε τα κατσόνια και τις τέμπλες, ζαλώνονταν τα λιόπανα και ξεκινούσαν το λιομάζωμα. Μα σαν άλλαξε ο Καζαμίας, μπερδεύτηκε το πράγμα, ο άγιο-Φίλιππας γιορτάζει 13 μέρες πιο νωρίς και οι ελιές θέλουν τις μέρες τους ακόμα ώσπου να ωριμάσει ο ευλογημένος καρπός.
Οι Φίλιπποι και οι Φιλιππίες πάντως δεν έχουν τέτοια προβλήματα, εορτάζουν κανονικά στις 14, και είναι κάμποσοι με αυτό το όνομα. Όχι επειδή είναι «φίλιπποι», φίλοι των ίππων δηλαδή, ούτε διότι συγκινούνται από το μαρτύριο του αποστόλου Φιλίππου που τον κάρφωσαν σε ένα ξύλο κάπου στη Φρυγία και αργότερα διεμερίσαντο τα οστά του τήδε κακείσε: η κάρα του στην Κύπρο, ένα δαχτυλάκι στη Ρουμανία, κάποια πλευρά στο Αγιονόρoς, κάποια άλλα στη Ρώμη, μια παλάμη εδώ, μια περόνη εκεί, “holy business as usual”. Ανακάλυψαν και τον τάφο του οι Τούρκοι· να μην πάρουν κι αυτοί κάτι από την πίτα;
Δεν είναι αυτός ο Φίλιππος που συγκινεί και δίνουν το όνομά του στα παιδάκια, αλλά ο άλλος, ο Μακεδών, που ακούγεται αλλιώς, έχει ένα γόητρο βλέπεις, ιδίως με την μακεδονολαγνεία που κυριαρχεί τις τελευταίες δεκαετίες.
Αντίθετα από τον ξεχασμένο φιλαράκο του, τον Ναθαναήλ, που ελάχιστοι τον επιλέγουν για όνομα, δεν γνωρίζουν καν πότε γιορτάζει ούτε τα μαρτύρια που τράβηξε στις Ινδίες και στην Αρμενία όπου δίδαξε. Γνωρίζουν βέβαια την Έλενα Ναθαναήλ, που καθιέρωσε ως καλλιτεχνικό το όνομα του γέρο Ναθαναήλη ή Ναθαναηλέα, ενός προπάππου της που έζησε στα ορεινά χωριά του Ταϋγέτου και, τι σύμπτωση, ήταν παππούς και της δικής μου γιαγιάς! Όχι πως, εκτός από ένα απειροελάχιστο κλάσμα γονιδίων, είχαμε κάτι άλλο κοινό, ούτε στη χάρη ούτε στην ομορφάδα έμοιασα στην Έλενα.
Αλλά ξέφυγα από το θέμα που είναι ο Νοέμβρης της ελιάς, της σποράς και της επιστροφής των τσομπάνηδων στα χειμαδιά: «Όντας η Πούλια βασιλεύει, μήτε τσομπάνος στα βουνά, μήτε ζευγάς στους κάμπους», εννοώντας τη δύση της Πούλιας αμέσως μετά την ανατολή του ηλίου. Από πανάρχαιες παρατηρήσεις της πορείας του αστερισμού «με τα εφτά παιδιά», γνώριζαν πως «στις δεκαφτά ή δεκοχτώ πέφτει η Πούλια στο γιαλό» και μετά ο καιρός χειροτερεύει, όχι μόνο εδώ αλλά σε όλη την υφήλιο: στην Περσία οι αστρολάτρες κάνανε γιορτή, στην Αίγυπτο την τιμούσαν ως Ίσιδα και με διάφορα ονόματα όλοι οι προβιομηχανικοί λαοί: οι Ινδοί, οι Κέλτες, οι αυτόχθονες Μαορί της Ν. Ζηλανδίας, οι Αμπορίτζιναλ της Αυστραλίας, οι Κέτσουα της Νότιας Αμερικής, οι Κινέζοι, οι Ιάπωνες που τη λένε Σουμπαρού (η γνωστή εταιρία την έχει ως έμβλημα). Εδώ την είπανε Μεσοσπορίτισσα. Μόνο που η Πούλια δεν βασιλεύει πια στις 17 Νοέμβρη όπως παλιά, αλλά στο τέλος του μήνα: η αλλαγή του Καζαμία που λέγαμε.
Στις 17 Νοέμβρη εδώ συνέβη μια άλλη γιορτή, μια γιορτή που χάραξε τη γενιά μας, που άλλαξε τον τρόπο που βλέπαμε τα πράγματα, που τα όνειρα θέλησαν να γίνουν πράξη, μια γιορτή που συντρίφτηκε κάτω από τις ερπύστριες αλλά δεν ξέφτισε, τα όνειρα δεν σβήνουν ποτέ, κάποτε-κάποτε επανέρχονται, ζητούν δικαίωση και παίρνουν την εκδίκηση τους.
Κι όσο θα τσουλάει ο Νοέμβρης αργά-αργά, διαγράφοντας τη μία μετά την άλλη τις ημερομηνίες, στις 11 ο Αγ. Μηνάς θα προμηνύει το χειμώνα που πλησιάζει κι ο Αγ. Αντρέας στις 30 θα υπενθυμίσει πως: «από του Αγιαντριός, αντριεύει το κρύο». Μόνο που κι αυτοί λαθεύουν πια καθώς όλα τα είχε ταιριάξει ο απλός λαός με το παλιό ημερολόγιο: η 11η του παλιού είναι 24 Νοέμβρη και η παλιά 30η Νοέμβρη είναι 13 του Δεκέμβρη, τότε που πράγματι το κρύο αντριεύει για τα καλά, την επόμενη του Άγιο-Σπυρίδωνα (12 Δεκέμβρη), όταν «βάζει η μέρα ένα σπυρί». Μόνο που η μέρα δεν αρχίζει να μεγαλώνει στις 12 αλλά 10-11 ημέρες αργότερα, στις 22-23 Δεκέμβρη, πάλι ο παλιός Καζαμίας προδίδεται από τον νεότερο.
Μα προχώρησα πολύ, στο Νοέμβρη είμαστε, όπου νάναι θ’ ανοίξουν τα βαρέλια με το νέο κρασί, βγαίνουν τα τσίπουρα, θ’ ανάψει το τζάκι, κάστανα, φουντούκια, φιστίκια κι άλλοι χειμωνιάτικοι καρποί θα μας συντροφεύουν τις βροχερές ημέρες και τις μεγάλες σε διάρκεια νύχτες, λίγα χρυσάνθεμα στο βάζο και ένα καλό βιβλίο, πού και πού, μην ξεχνάμε και την πνευματική τροφή.
Κι από τις 14 ξεκινά το Σαραντάμερο, αρχίζουν οι ετοιμασίες για τα Χριστούγεννα, μην τις ξεκινάτε πρόωρα, δεν έχουν γούστο οι άκαιροι στολισμοί. Και νηστεία λέει η εκκλησία, …λέμε τώρα, πάντως δεν είναι κακή η αποφυγή των ζαμπονο-κρεατικών για λίγο διάστημα. Εντάξει, μεσολαβούν και γιορτές: Μαρίες στις 21, Κατερινούλες στις 25, Στυλιανοί και Στελίτσες στις 26, Αντρέηδες και Αντριάνες στις 30 και μερικές μικρότερες. Προς τιμήν τους το κρέας καταλύεται.
Καλό μήνα αδέρφια, όπου κι αν σας βρίσκει ο Νοέμβρης!
Θ. Μπελίτσος, Ν. Σμύρνη 1.11.2026
https://belitsosquarks.blogspot.com/
